Дунё аҳолисининг қарийб 60 фоизи (4,66 миллиард киши) интернетдан фойдаланади. Бу бизнинг тезкор маълумот, ўйин-кулги, янгиликлар ва ижтимоий ўзаро алоқалар манбамиздир. Аммо дунёнинг қай ерида инсонлар интернетнинг бор имкониятларидан эркин фойдалана оладилар ?
Жаҳон тадқиқотчиларининг интернет эркинлигига қўйилган чекловлар бўйича ўтказган кузатувларига кўра торрентинг, порнография, ижтимоий медиа ва ВПНлар учун чекловлар ёки тақиқлар, шунингдек, сиёсий оммавий ахборот воситаларининг чекловлари , хабар алмашиш/ВоИП иловалари ёки қаттиқ цензураси киради.
Гарчи одатий айбдорлар юқори ўринларни эгаллаган бўлса-да, бир неча эркин кўринадиган мамлакатлар ҳайратланарли даражада юқори ўринларни эгаллайди. Давом этаётган чекловлар ва кутилаётган қонунлар билан бизнинг онлайн эркинлигимиз ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ хавф остида.
Ҳар бир мамлакат олтита мезон бўйича баҳоланганда уларнинг ҳар бири иккита баллга арзийди, улар биттага арзийдиган хабар алмашиш/ВоИП иловаларидан ташқари (бу кўплаб мамлакатларда маълум иловаларни тақиқлаш ёки чеклаш, лекин мамлакат ичидаги ҳукумат/телеком провайдерлари томонидан бошқариладиган иловаларга рухсат бериш билан боғлиқ). Агар контент (торрентлар, порнография, ахборот воситалари, ижтимоий медиа, ВПНлар, хабар алмашиш/ВоИП иловалари) чекланган, аммо кириш мумкин бўлса, мамлакат бир балл олади ва агар у бутунлай тақиқланган бўлса, икки балл олади. Бал қанча юқори бўлса, цензура шунчалик кўп.
Интернет цензураси учун энг кучли давлатлар Шимолий Корея ва Хитой (11/11) – Бу иккиси рўйхатнинг бошида бўлмаса, онлайн цензуранинг ҳеч бир харитаси тўлиқ бўлмайди. Уларнинг иккаласи ҳам бутун интернетни қаттиқ ушлаб туриши туфайли қаттиқ цензура қилмайдиган ҳеч нарса йўқ. Фойдаланувчилар ғарбий ижтимоий тармоқлардан фойдалана олмайди, порно томоша қила олмайди, торрент ёки ВПН-лардан фойдалана олмайди*. Мамлакатда нашр этилаётган барча сиёсий оммавий ахборот воситалари қаттиқ цензурага учраган ва ҳукумат таъсири остида. Иккаласи ҳам чет элдаги хабар алмашиш иловаларини ўчириб қўйди, бу эса аҳолини мамлакат ичида ишлаб чиқарилган (ва эҳтимол бошқариладиган) иловалардан фойдаланишга мажбур қилади, масалан. Хитойда WеЧат. WеЧат нафақат учдан-энд шифрлаш шаклига эга эмас, балки илова учинчи шахсларга хабарларга кириш имконини берувчи орқа эшикларга ҳам эга. деярли фойдасиз) лекин торрентингни бутунлай тақиқламайди. Порнография ҳам тақиқланган ва ижтимоий тармоқлар тобора кучайиб бораётган чекловлар остида.
Тwиттер, Фаcебоок ва ЁуТубе бошқа оммабоп ижтимоий медиа сайтларини блокировка қилиш босими ортиб бораётганлиги сабабли блокланган. Кўпгина хабар алмашиш иловалари, шунингдек, расмийлар маҳаллий иловалар ва хизматларни муқобил сифатида таклиф қилишлари билан тақиқланган. Сиёсий оммавий ахборот воситалари қаттиқ цензурага учради.Беларус, Қатар, Сурия, Таиланд, Туркманистон ва БАА (8/11): Туркманистон, Беларус ва БАА 2020-йилдаги “энг ёмон давлатлар” рейтингида қайд этилди.
Ўзбекистонда юқоридаги каби баъзи салбий жараёнлар бартараф этилмоқда , яқин йиллар мобайнида ижтимоий тармоқларда даромад топиш кўрсаткичи юқори ўринларни эгаллади . Ҳамда интернет фойдаланувчиларининг эркинлиги учун мавжуд бўлган тўсиқлар олиб яшланмоқда. Бунга қўшимча қилиб Саида Мирзиёеванинг медиа конференсиялардан бирида сўзлаган нутқин киртишимиз мумкин и “Биз қонунларни кескинлаштириш, турли мавзулардаги чиқишларни тақиқлаш, ижтимоий тармоқларни тўсиб қўйиш ва фикрларни бошқариш орқали ижобий натижага эришиб бўлмаслигини яхши англаймиз. Буларнинг бари акс самара беради ва вазиятни янада чигаллаштиради”