2021 yildan beri hokimiyatni qo‘lga olgan “Tolibon” Afg‘onistondagi millionlab o‘zbeklarning madaniy va tarixiy o‘zligini yo‘q qilish siyosatini davom ettirmoqda. 2 yanvar kuni Samangan universitetiga yangi rahbar tayinlanganidan so‘ng, universitet peshtoqidan o‘zbek va fors tilidagi yozuvlar olib tashlandi. Avval lavha to‘rt til — pushtu, fors, o‘zbek va ingliz tilida bo‘lgan. Bu haqda “Afghanistan International” xabar bermoqda.
Siyosiy va madaniy arbob, sobiq vitse-prezident, o‘zbek aslli Marshol Abdulrashid Do‘stum bu harakatni o‘zbek tiliga qarshi ochiq dushmanlik deb atadi va hech qanday kuch bu tilni mamlakatning madaniy va ijtimoiy tuzilishidan olib tashlay olmasligini ta’kidladi. Faryob viloyatining sobiq hokimi Naqibullo Foyiq esa bu harakatni “qabilachilikka asoslangan” deb baholadi va etnik hamda tilga oid adovatni kuchaytirishini ogohlantirdi.
Avvalroq “Tolibon” tahlilchilari o‘zbek va tojiklarni xavfsizlik kuchlari safidan chetlatgan, Mozori Sharifda Alisher Navoiy haykalini buzgan va Juzjon universiteti peshtoqidan ham o‘zbek tilidagi yozuvlarni olib tashlagan edi. Bu holatlar keng noroziliklarni keltirib chiqargan, biroq “Tolibon” oxir-oqibat ba’zi yozuvlarni qayta tiklashga majbur bo‘lgan.
So‘nggi to‘rt yil davomida davlat idoralarida o‘zbekcha lavhalar olib tashlangan, turkiy tilshunos va adiblarga oid esdaliklar ham vayron qilingan. Afg‘onistondagi bu holatlar nafaqat mahalliy o‘zbeklar orasida, balki xalqaro hamjamiyatda ham xavotir uyg‘otmoqda. Marshol Do‘stum va uning qizi Rohila Do‘stum “Tolibon”ni bu harakatlari uchun javobgarlikka tortishga chaqirdi, ammo hozircha va’da qilingan yangi esdaliklar barpo etilmadi.