2021 йилдан бери ҳокимиятни қўлга олган “Толибон” Афғонистондаги миллионлаб ўзбекларнинг маданий ва тарихий ўзлигини йўқ қилиш сиёсатини давом эттирмоқда. 2 январ куни Саманган университетига янги раҳбар тайинланганидан сўнг, университет пештогидан ўзбек ва форс тилларидаги ёзувлар олиб ташланди. Аввал лавҳа тўрт тил — пушту, форс, ўзбек ва инглиз тилида бўлган. Бу ҳақда “Afghanistan International” хабар бермоқда.
Сиёсий ва маданий арбоб, собиқ витсе-президент, ўзбек асилли Маршол Абдулрашид Дўстум бу ҳаракатни ўзбек тилига қарши очиқ душманлик деб атади ва ҳеч қандай куч бу тилни мамлакатнинг маданий ва ижтимоий тузилишидан олиб ташлай олмаслигини таъкидлади. Фарёб вилоятининг собиқ ҳокими Нақибулло Фойиқ эса бу ҳаракатни “қабилачиликка асосланган” деб баҳолади ва этник ҳамда тилга оид адоватни кучайтиришини огоҳлантирди.
Аввалроқ “Толибон” таҳлилчилари ўзбек ва тожикларни хавфсизлик кучлари сафидан четлатган, Мозори Шарифда Алишер Навоий ҳайкалини бузган ва Жузжон университети пештогидан ҳам ўзбек тилидаги ёзувларни олиб ташлаган эди. Бу ҳолатлар кенг норозиликларни келтириб чиқарган, бироқ “Толибон” охир-оқибат баъзи ёзувларни қайта тиклашга мажбур бўлган.
Сўнгги тўрт йил давомида давлат идораларида ўзбекча лавҳалар олиб ташланган, туркий тилшунос ва адибларга оид эсдаликлар ҳам вайрон қилинган. Афғонистондаги бу ҳолатлар нафақат маҳаллий ўзбеклар орасида, балки халқаро ҳамжамиятда ҳам хавотир уйғотмоқда. Маршол Дўстум ва унинг қизи Рохила Дўстум “Толибон”ни бу ҳаракатлари учун жавобгарликка тортишга чақирди, аммо ҳозирча ваъда қилинган янги эсдаликлар барпо этилмади.