Belgiya hukumati supermarketlarda sotilmagan oziq-ovqatlarni tashlab yuborishni taqiqlamoqchi. Tegishli qonun loyihasi allaqachon birinchi muhokamadan o‘tgan va uni qabul qilish uchun barcha imkoniyatlar mavjud.
Yevropa Ittifoqidagi supermarketlar va umumiy ovqatlanish korxonalaridagi oziq-ovqatning 10 foizi isteʼmolchiga yetib bormaydi va axlat qutilariga tushadi. Yiliga isrof qilingan oziq-ovqatning umumiy miqdori 59 million tonnani tashkil qiladi.
Bryussel va uning atrofida 70 mingga yaqin kishi bepul oziq-ovqat tarqatuvchi xayriya tashkilotlari xizmatlaridan foydalanadi, deb xabar beradi belgiyalik siyosatchi Alen Maron. Shu sababli 2024 yildan boshlab u Bryusseldagi savdo maydoni 1000 kvadrat metrdan ortiq bo‘lgan do‘konlarni barcha sotilmagan mahsulotlarni xayriyaga berish va ularning bir qismini axlat qutisiga tashlamaslikka chaqirmoqda.
Belgiya supermarketlari shundoq ham ko‘plab oziq-ovqatlarni xayriya qilishadi va bu amaliyotni majburiy qilish do‘konlar xaridorlarga yaroqlilik muddati yaqinlashib qolgan mahsulotlar uchun chegirmalar taklif qilishini kamaytiradi.
Oziq-ovqat almashish mavzusi Yevropada taxminan 10 yil oldin paydo bo‘lgan va shundan beri bu ijtimoiy harakat turli mamlakatlarda juda mashhur bo‘ldi. Uning ishtirokchilari o‘zlarini oziq-ovqat tejamkorlari, yaʼni tom maʼnoda “oziq-ovqat qutqaruvchilari” deb atashadi: ular mahsulotlarni supermarketlar, kafe va restoranlardan olib, muhtojlarga berishga yordam beradi. Va endi, butun qitʼada, qonunchilik bazasini yaratish orqali do‘konlarda sotilmagan oziq-ovqat isrof bo‘lmaydi. Shunday qilib, bir qator davlatlar, jumladan, Fransiya va Chexiya qonunlari do‘konlardan sotilmagan oziq-ovqat mahsulotlarini xayriya qilish bo‘yicha shartnomalar tuzishni talab qiladi. Italiya va Moldova kabi boshqa davlatlar soliq imtiyozlarini taklif qiladi yoki maʼmuriy tartiblarni soddalashtiradi. Vengriya va Niderlandiya kabi davlatlar ixtiyoriy yondashuvni afzal ko‘radi.
Ekspertlarning fikricha, muammo qonunlarda emas, balki oziq-ovqat mahsulotlarini ortiqcha ishlab chiqarishda.
Buyuk Britaniyaning Kardiff universiteti tadqiqotchisi Pol Milburn ham oziq-ovqat mahsulotlarini utilizatsiya qilishni qonunchilik bilan tartibga solish g‘oyasiga juda ehtiyotkorona munosabatda bo‘lib, o‘z navbatida joriy qonun loyihalarining hech biri asosiy muammoni hal qilmasligiga eʼtibor qaratadi. Yaʼni zamonaviy supermarketning iqtisodiy modeli oziq-ovqat mahsulotlarining ortiqcha miqdorda ishlab chiqarishga asoslangan.
Axir oziq-ovqat faqat do‘konlarning aybi bilan axlat qutisiga tushmaydi. Yevropa Komissiyasi statistik maʼlumotlariga ko‘ra, foydalanishga yaroqli oziq-ovqatning 50 foizdan ortig‘i xususiy uy xo‘jaliklari tomonidan tashlanadi. Shu sababli bunday mahsulotlar hajmini kamaytirish bo‘yicha eʼlon qilingan rejalar qanday amalga oshirilishi aniq emas.
Xayriya tashkilotlari agar yangi qonun qabul qilinsa, supermarketlardan ko‘proq oziq-ovqat olish va ko‘proq odamlarga yordam berish imkonini beradi deb umid qilmoqdalar.