Бельгия ҳукумати супермаркетларда сотилмаган озиқ-овқатларни ташлаб юборишни тақиқламоқчи. Тегишли қонун лойиҳаси аллақачон биринчи муҳокамадан ўтган ва уни қабул қилиш учун барча имкониятлар мавжуд.
Европа Иттифоқидаги супермаркетлар ва умумий овқатланиш корхоналаридаги озиқ-овқатнинг 10 фоизи истеъмолчига етиб бормайди ва ахлат қутиларига тушади. Йилига исроф қилинган озиқ-овқатнинг умумий миқдори 59 миллион тоннани ташкил қилади.
Брюссел ва унинг атрофида 70 мингга яқин киши бепул озиқ-овқат тарқатувчи хайрия ташкилотлари хизматларидан фойдаланади, деб хабар беради бельгиялик сиёсатчи Ален Марон. Шу сабабли 2024 йилдан бошлаб у Брюсселдаги савдо майдони 1000 квадрат метрдан ортиқ бўлган дўконларни барча сотилмаган маҳсулотларни хайрияга бериш ва уларнинг бир қисмини ахлат қутисига ташламасликка чақирмоқда.
Бельгия супермаркетлари шундоқ ҳам кўплаб озиқ-овқатларни хайрия қилишади ва бу амалиётни мажбурий қилиш дўконлар харидорларга яроқлилик муддати яқинлашиб қолган маҳсулотлар учун чегирмалар таклиф қилишини камайтиради.
Озиқ-овқат алмашиш мавзуси Европада тахминан 10 йил олдин пайдо бўлган ва шундан бери бу ижтимоий ҳаракат турли мамлакатларда жуда машҳур бўлди. Унинг иштирокчилари ўзларини озиқ-овқат тежамкорлари, яъни том маънода “озиқ-овқат қутқарувчилари” деб аташади: улар маҳсулотларни супермаркетлар, кафе ва ресторанлардан олиб, муҳтожларга беришга ёрдам беради. Ва энди, бутун қитъада, қонунчилик базасини яратиш орқали дўконларда сотилмаган озиқ-овқат исроф бўлмайди. Шундай қилиб, бир қатор давлатлар, жумладан, Франция ва Чехия қонунлари дўконлардан сотилмаган озиқ-овқат маҳсулотларини хайрия қилиш бўйича шартномалар тузишни талаб қилади. Италия ва Молдова каби бошқа давлатлар солиқ имтиёзларини таклиф қилади ёки маъмурий тартибларни соддалаштиради. Венгрия ва Нидерландия каби давлатлар ихтиёрий ёндашувни афзал кўради.
Экспертларнинг фикрича, муаммо қонунларда эмас, балки озиқ-овқат маҳсулотларини ортиқча ишлаб чиқаришда.
Буюк Британиянинг Кардифф университети тадқиқотчиси Пол Милбурн ҳам озиқ-овқат маҳсулотларини утилизация қилишни қонунчилик билан тартибга солиш ғоясига жуда эҳтиёткорона муносабатда бўлиб, ўз навбатида жорий қонун лойиҳаларининг ҳеч бири асосий муаммони ҳал қилмаслигига эътибор қаратади. Яъни замонавий супермаркетнинг иқтисодий модели озиқ-овқат маҳсулотларининг ортиқча миқдорда ишлаб чиқаришга асосланган.
Ахир озиқ-овқат фақат дўконларнинг айби билан ахлат қутисига тушмайди. Европа Комиссияси статистик маълумотларига кўра, фойдаланишга яроқли озиқ-овқатнинг 50 фоиздан ортиғи хусусий уй хўжаликлари томонидан ташланади. Шу сабабли бундай маҳсулотлар ҳажмини камайтириш бўйича эълон қилинган режалар қандай амалга оширилиши аниқ эмас.
Хайрия ташкилотлари агар янги қонун қабул қилинса, супермаркетлардан кўпроқ озиқ-овқат олиш ва кўпроқ одамларга ёрдам бериш имконини беради деб умид қилмоқдалар.