Бугунги журналистлар фаолиятини 5 балли тизимда баҳоланг?
Мавжуда Мирзаева, Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги ахборот хизмати раҳбари: Бугунги журналистлар фаолиятини баҳолашда давлат ва нодавлат нашрлар журналистларига ажратиб олиш зарур, агар шундай ажратиб олинганда нодавлат нашрлар журналистларига 5 баҳо бериш мумкин, давлат каналларида фаолият юритаётган журналистлар савияси жуда паст.
Турсунали Акбаров, Судьялар олий кенгаши раисининг матбуот котиби – ахборот сиёсати масалалари бўйича маслаҳатчиси: Журналистларнинг фаолиятига уларнинг эркинлигидан айро ҳолда баҳо бериб бўлмайди. баҳойим: 3,5 балл.
Фотима Мадраҳимова, Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили ахборот хизмати раҳбари: 4 балл. ОАВ йилдан йилга эркин ва мустақил фаолият юритяпти. Қонунчилик асослари ҳам мустаҳкамланмоқда. Жамиятдаги мавжуд камчилик ва муаммоли масалаларни қўрқмасдан кўтариб чиқиб, жамоатчилик эътиборини тортишяпти. ОАВ ёрдамида ҳал этилган мурожаатлар ҳам анчагина. Лекин баъзи ҳолларда шахсга доир маълумотларни рухсатсиз эълон қилиш ҳолатлари ҳам учрамоқда. Бу ҳам инсон ҳуқуқларининг бузилиши ҳисобланади. Беш қўл баробар эмас. Профессионал тарзда аҳолини ахборот билан таъминлаётган ОАВ ҳам кўп.
Шоҳруҳ Ғиёсов, ИИВ матбуот хизмати раҳбари: Журналистлар фаолиятини ўзимнинг касбий вазифаларимдан келиб чиқиб баҳолайман, яъни хаққонийлик, тезкорлик, ишга объектив ёндашувли ва муомала. Ўзим мутахассислигим бўйича журналист эмас, ҳуқуқшуносман. Шунга журналистларга баҳо беришга қийналаман. Ҳозирги Ўзбекистон журналистикасига 100 дан 90 балл берган бўлардим. Блогерлар билан вазият бошқачароқ.
Лайло Рустамова, Халқ таълим вазирлиги ахборот хизмати раҳбари: Бугунги замоннинг ҳақиқий профессионал журналистлари фаолиятига 5 балл.
Азиз Обидов, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Жамоатчилик ва оммавий ахборот воситалари билан алоқалар бошқармаси бошлиғи: Адолат ва холислик нуқтайи назаридан журналистлар фаолиятини кенг жамоатчилик баҳолагани маъқул. Менинг баҳойим ўта субъектив бўлиши баробарида айрим журналистларни ранжитиб қўйиши ва аксинча кимгадир ўта юқори туюлиши мумкин.
Сизнингча, одамлар блогерларга кўпроқ ишоняптими ёки журналистларга?
Мавжуда Мирзаева: Блогерларга.
Турсунали Акбаров: Улоқ ҳозирча блогерларда. Улар журналистларга нисбатан анча эркин, жиндай ҳазил билан айтсам, тепасида раҳбар йўқ. Журналистларнинг материали то матбуот (эфир) юзини кўргунча неча чиғириқдан ўтишини ҳамкасб сифатида яхши биламан.
Фотима Мадраҳимова: Шахсан мен журналистларга кўпроқ ишонаман. Чунки улар шу соҳада маълум бир билим ва кўникмага эга бўлади ва журналист тайёрлаган материал, албатта, муҳаррир кўригидан ўтади. Шунинг учун улар ахборот етказиш масъулиятини яхшироқ тушунишади, деб уйлайман.
Блогерлар эса жисмоний шахс ҳисобланади ва ўзи билганича фаолият юритади. Хабар етказишда ўз муносабатини ҳам билдириши мумкин. Баъзида фақат бир томонни эшитиб ҳис-ҳаяжонга берилиб, ахборот тарқатадиганлар ҳам учраб туради.
Лекин блогерлар орасида аввал журналист сифатида фаолият юритган тажрибалилари ҳам кўп.
Шоҳруҳ Ғиёсов: Тўғрисини айтишимиз керак, ҳозирда одамларни эътибори телевизордан, радио ва нашриётдан ижтимоий тармоқларга кўчиб ўтяпти. Шунинг учун ижтимоий тармоқларда ким ўз ўрнига, аудиториясига эга бўлса ўшанга одамлар кўпроқ ишонишади. Ўзи, умуман олганда, ижтимоий тармоқлар орқали халқни ишонтириш ҳам, алдаш ҳам жуда осон бўлиб қолди. Биз ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари сифатида бунга ўз вақтида таъсир чораларини излаб топишимиз керак. Айнан шундай шароитларда ҳам ижтимоий тармоқларда ўз ўрнига эга бўлган журналист ва блогерларни ёрдамига таянамиз.
Лайло Рустамова: Бу саволингизга жавоб бера олмайман. Менимча буни уларнинг ўзлари ўртасида сўров ўтказган ҳолда аниқлаш мақсадга мувофиқ.
Азиз Обидов: Агар бузилган ҳуқуқни тиклаш ёки бирон муаммони ҳал қилиш борасидаги ишончни назарда тутаётган бўлсангиз, юртдошларимиз ўз муаммоларини ваколатли давлат органларида ҳал қилсалар, мақсадга мувофиқ бўларди. Мисол учун, бирон журналист ёки блогер ёрдамида ижтимоий тармоқлар орқали мурожаати билан суд қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўлолмайди. Бу масала фақатгина юқори турувчи суднинг ваколатига киради. Шундай экан, Халқимиз ўз муаммолари ечими юзасидан бевосита айнан тегишли давлат органига мурожаат қилишлари зарур, суд-ҳуқуқ масалалари бўйича эса адвокатга ёки тўғридан-тўғри судга.
Ўзингиз учун доимий ҳамкорликда ишлайдиган журналистлар борми ва улар нега керак? Блогерлар-чи?
Мавжуда Мирзаева: Вазирлик билан ҳамкорликда доимий ишлайдиган журналистлар бор, блогерлар йўқ. Албатта, ҳамкорлик керак. Чунки вазирлик тадбирларини ҳар сафар ҳар хил журналистга тушунтириб ўтиришдан кўра, шу соҳани яхши билган мухбирлар билан ишлаш осон.
Турсунали Акбаров: Албатта, бор ва улардан миннатдормиз. Ҳуқуқий мавзуга ихтисослашган журналистлар кам. Шу боис, айни соҳага ихтисослашган журналист ва блогерлар билан ишлаш нисбатан осон ва самаралироқ. Шунинг учун ҳам улар керак.
Фотима Мадраҳимова: Умуман олганда сўров билан чиққан барча журналист ва блогерлар билан бирдек ишлаймиз. Аҳолида негатив информацияга кўпроқ қизиқиш бўлгани учунми эълон қилган хабарларимиз ичидан нисбатан танқидийлари кўпроқ ёритилади.
Айтишим керакки, Омбудсманнинг мурожаатлар билан ишлаш, қийноққа қарши курашиш бўйича мониторинг ташрифлари, халқаро алоқалари ҳамда ўтказилаётган тадбир ва учрашувларни кенг ёритаётган журналистлар ҳам бор. Улардан жуда миннатдорман. Чунки бу ҳам ҳуқуқий хабардорликни оширишда жуда муҳим.
Ҳозирча, блогерлар билан камроқ ишлаяпман. Чунки менга кўпроқ журналистлар мурожаат қилишади.
Шоҳруҳ Ғиёсов: Албатта, биз ўз фаолиятимизни кенгроқ жамоага етказишимиз керак, бизнинг ўзимизни ресурсларимиз бунга етарли эмас. Шунинг учун ахборот тарқатиш масаласини бизга таниш бўлган журналистлар ва блогерлар орқали ҳал этишга ҳаракат қиламиз. Кўп ОАВда айнан ҳуқуқни муҳофаза қилиш йўналишида ишлайдиган журналист ва мухбирлар бор. Айнан шу йўналишга ихтисослашган блогерлар ҳам, биз улар билан доимий бирга ишлаш жараёнида, ўзаро ҳурмат ва тенг ҳуқуқлиликка асосланган жамоалар шаклланган. Бошқа вилоятларда ҳам шундай. Ўйлайманки, бундай ҳамкорлик биз ҳамда журналист ва блогерларга жуда қулай бўлиб, охир-оқибат жамоатчилик ўз вақтида, ҳаққоний ва тезкор ахборотга эга бўлиб боради.
Лайло Рустамова: Доимий ҳамкорликда ишлайдиган 10 га яқин журналистим бор. Улар нима учун керак деган саволингизга келсак, доим бирга ишлаётган журналист сен фаолият юритаётган соҳани ҳам анча ичига кириб, соҳани тушунади. Ҳар бир мавзуга чуқур ва таҳлилий ёндаша олади.
Азиз Обидов: Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва қуйи судлар ҳар бир журналист ва блогер билан доимо ҳамкорликда ишлашга тайёр. Бирон журналист ёхуд блогер билан ҳамкорликдан юз ўгириш ижтимоий адолат ва одиллик тамойилига зид. Агар келгусида ихтисослашган (айтайлик фақат суд-ҳуқуқ тизимини ёритишга ихтисослашган) журналист кадрлар тайёрлаш йўлга қўйилса, эҳтимол фақат ўша журналистлар билан ҳамкорлик қилиш нисбатан қулайлик яратар (суд-ҳуқуқ тизими фаолиятини яхши билгани боис). Бироқ айни чоғда бизнинг позициямиз жуда аниқ: судлар фаолиятида очиқлик ва шаффофликни таъминлаш, ҳар бир фуқаро, журналист ва блогер билан ҳамкорлик ва алоқани кенг йўлга қўйишдан иборат.
Фаолиятингизга неччи баҳо берасиз? (5 балли тизимда)
Мавжуда Мирзаева: 5 баҳо.
Турсунали Акбаров: Бу саволга жавоб беролмаслигимни билиб турибсиз-ку?! Бизнинг фаолиятимизга Сизлар баҳо берасизлар, ахир?! Саволингизга умумийроқ жавоб берсам, рости, фаолиятим ҳали мақтангудек эмас ва бунинг ўзига яраша сабаблари бор.
Фотима Мадраҳимова: 4 балл. Чунки кўпинча Омбудсман унинг ҳудудлардаги минтақавий вакиллари ҳамда Болалар Омбудсмани фаолиятларини ёритишга бир ўзим масъул бўлганим сабабли, баъзи лойиҳаларимизни амалга ошириш муддати бироз чўзиляпти.
Шоҳруҳ Ғиёсов: Фаолиятимни баҳолай олмайман, бу субъектив фикр бўлади. Лекин қўйилган вазифаларни астойдил ва тезкорлик билан бажаришга ҳаракат қиламиз. Доим биз дейман. Сабаби, ИИВнинг Ахборот хизматимиз бу катта ва иноқ жамоа, профессионал ходимларимиз кўп, ижтимоий тармоқларда ҳам, ТВ ва радио, нашрларда ҳам жамоатчиликка ахборот етказишга уста бўлган ходимларимиз талайгина. Айнан шу ходимларнинг меҳнати бизнинг фаолиятимизга баҳони шакллантиради.
Лайло Рустамова: Ўзимни фаолиятимга баҳо беришга ожизман. Менга бошқалар баҳо бергани маъқул, деб ўйлайман.
Азиз Обидов: Фаолиятимни баҳолашни ҳам кенг жамоатчилик эътиборига ҳавола этган бўлардим. Зотан, инсон ўз фаолиятига ҳеч қачон объектив баҳо бера олмайди.
Ўзингиз ташкил этган матбуот анжуманига кўпроқ журналистлар келишини хоҳлайсизми ёки блогерларни? (фақат биттасини танланг)
Мавжуда Мирзаева: Блогерлар келишини хоҳлардим. Чунки уларни ўқувчиси кўпроқ, қамров кўпаяди.
Турсунали Акбаров: Менга қолса, журналист ва блогерларга ажратмаган бўлардим. Модомики, биттасини танлаш шарт қилинган экан, блогерларга ҳурмат билдирган ҳолда журналистларни танлашга мажбурман.
Фотима Мадраҳимова: Журналистлар.
Шоҳруҳ Ғиёсов: Албатта, журналистлар билан ишлаш осонроқ.
Лайло Рустамова: профессионал журналистларни.
Азиз Обидов: Матбуот анжуманида кимлар иштирок этишидан қатъий назар, умумманфаатли бўлиши, ҳар бир иштирокчи ўзини ўйлантираётган саволга аниқ жавоб топа олиши керак. Шу маънода матбуот котибида танлаш ҳуқуқи мавжуд эмас! Матбуот котиби анжуманга ким келиши ҳақида эмас, унинг қандай савияда ташкил этилиши ва ўтказилиши устида бош қотиргани фойдалироқ.
Журналист ва матбуот котиби бугун қандай ишлаяпти?
Мавжуда Мирзаева: Матбуот котиби кўп ҳолларда журналистлар билан ҳамкорликни йўлга куйишда қийинчиликларга учрамоқда. Чунки матбуот котибининг позицияси у ишлаётган вазирлик позицияси билан бир хил чиқмайди.
Турсунали Акбаров: Аксарият матбуот котиблари ўзи хизмат қилаётган ташкилот фаолияти ўзи хоҳлагандай, ўзи тасаввур қилгандай ёритилишини истайди (ва бу табиий). Журналистларнинг эса ўз қарашлари бор (буям тушунарли)... Шу икки омил доим ҳам уйғун келавермаслиги эътиборга олинса, журналист ва матбуот котиби қандай ишлаётганини тасаввур қилиш қийинмас.
Фотима Мадраҳимова: Ўртача. Баъзида тушунмовчилик ҳолатлари ҳам бўлади. Журналист ва блогерлардан хабар тарқатаётганда икки томонни ҳам эшитиб кўришларини сўраган бўлар эдим. Омбудсманга келиб шунга амин бўлдимки, танганинг иккинчи томонида сизнинг хаёлингизга ҳам келмайдиган ҳақиқатлар бўлиши мумкин.
Шоҳруҳ Ғиёсов: Юқоридаги саволларда бунга ҳам қисман жавоб бериб кетдим. Менимча, баҳони халқ беради.
Лайло Рустамова: Бугун журналист ва матбуот котиблари ўртасида ҳамкорлик алоқалари ҳеч қандай бюрократик тўсиқларсиз дўстона тарзда йўлга қўйилган.
Азиз Обидов: Менингча, матбуот котиби ҳам, журналист ҳам ўзининг касбий вазифа ва мажбуриятларини ўз вақтида, сидқидилдан бажариши керак. Беш бармоқ баробар бўлмагани каби ўз ишини севадиган, фидойи матбуот котиблари ҳам, журналистлар ҳам талайгина. Аксинча, шунчаки, хўжакўрсин учун ишлайдиган матбуот котиблари ва журналистлар ҳам йўқ эмас.
Муаллифлар: Мўътабар Нурмуҳаммедова, Баҳринисо Мадумарова