Хитой АҚШни кескин танқид қилиб, Россияни мақтади. Бу нимани англатади?
Таҳлилчиларнинг фикрича, шу тариқа Хитой халқаро сиёсатда ўзининг яқин келажакдаги қадамларига ишора қилмоқда.
ХХР раҳбари Си Цзиньпин ва ташқи ишлар вазири Цинь Ган сешанба куни АҚШ томонига кескин муносабатлар билан чиқди. Кўпчилик экспертлар буни ошириб юборилган деб ҳисоблашди. Шу билан бирга, Украина можароси бошлангандан бери Пекин биринчи марта Россияни ўзининг асосий ҳамкори деб атади.
Таҳлилчиларнинг фикрича, шу тариқа Хитой халқаро сиёсатда ўзининг яқин келажакдаги қадамларига ишора қилмоқда.
Си Цзиньпин сешанба куни Хитой компартияси съездидаги чиқишида АҚШни ХХРни “ўраб олиш ва бостириш”га уринишда айблади. Унинг нутқи турли фош қилувчи ибораларга бош бўлди ва кўпчилик учун ўта кескин кўринди.
“АҚШ бошчилигидаги Ғарб давлатлари бизга қарши ҳар томонлама тийиб туриш, ўраб олиш ва бостиришни амалга оширмоқда”, – деган Си Цзиньпин.
Таҳлилчиларнинг қайд этишича, Хитой етакчиси ўз чиқишларида Қўшма Штатларни камдан-кам эслайди. Бунинг ўрнига Ғарбга умумий мурожаатлар билан чекланади.
Съезд якуни бўйича ўтказилган матбуот анжуманида ТИВ раҳбари Цинь Ганнинг риторикаси ҳам кескин бўлди.
“Агар АҚШ тормозларни босмаса ва нотўғри йўлда ҳаракатланишда давом этса, ҳеч қайси чекловлар рельслардан вагонларнинг чиқиб кетишини ва ҳалокатнинг олдини олмайди, қарама-қаршилик албатта юз беради”, – деди Хитой дипломатияси раҳбари.
У АҚШни Тайвань масаласи орқали Хитой сиёсатига аралашишда айблади. Вашингтон ХХР томонидан ҳужум бўлган тақдирда Тайбэйга ёрдам ва ҳимоя ваъда қилган.
Тайвань ва Хитой ўртасида кескинлик шу даражада кучайиб кетдики, орол маъмурияти раҳбари Цай Инвэнь Конгресс вакиллар палатаси спикери Кевин Маккартига Вашингтонда учрашишни таклиф қилди. Аслида Маккарти Тайванга келишни режалаштирган эди. Тайванликлар унинг ташрифи ортидан Пекин ҳарбий ҳаракатларни бошлашидан хавотирда.
АҚШ муносабати
Юқоридаги кескин баёнотларга жавобан Америка томони вазиятни юмшатишга ҳаракат қилди.
“Биз Хитой билан стратегик рақобатни хоҳлаймиз. Низога ҳаракат қилмаяпмиз. Биз рақобатлашишни ва унда ғалаба қозонишни истаймиз. Ва биз ўзаро муносабатларни ҳозирги ҳолатда сақлаб қолишни хоҳлаймиз”, – деган Оқ уйнинг миллий хавфсизлик кенгаши стратегик коммуникациялар бўйича координатори Жон Кирби.
Тайвань масаласига тўхталар экан, Оқ уй вакили АҚШ Хитойнинг позициясини ҳурмат қилишини ва статус-квони сақлаб қолиш тарафдори эканини таъкидлаган. Бундан ташқари, жаноб Кирби яна бир марта Пекиндан Москвага ҳарбий ёрдам бермасликни сўраган.
Февралда АҚШ расмийлари Хитой томони Россияга қурол ва ўқ-дори етказиб бериши мумкинлигини иддао қилганди.
Хавфли таранглик
АҚШ ва Хитой ўртасидаги қарама-қаршилик бутун дунёда катта хавотирларни уйғотмоқда.
Тайвань тўқнашувларнинг ягона сабаби эмас. Томонлар Россия-Украина можароси, киберхавфсизлик ва технологиялар соҳасида ҳукмронлик масалаларида бир-биридан тубдан фарқ қилувчи фикрларга эга.
Вашингтон Хитойни ўзининг миллий хавфсизлигига асосий таҳдид сифатида кўради ва ҳар томонлама унинг таъсирини камайтиришга ҳаракат қилади. АҚШ кўраётган чоралар сифатида технологик компанияларга қарши санкциялар жорий этиш, экспорт назорати ва Осиё-Тинч океанидаги бошқа ўйинчилар билан алоқаларни мустаҳкамлаш кабиларни кўрсатиш мумкин.
Яқинда Америка осмонида аниқланган номаълум ҳаво шари кескинликни янада кучайтирди. Вашингтон бу Хитой жосус шари эканини таъкидлади ва уни уриб туширди.
Ўз навбатида, Пекин шар метеорологик кузатувлар учун бўлганини, курсдан адашиб кетганини ва АҚШ ҳаво ҳудудига тасодифан кириб қолганини маълум қилди. Хитой расмийларининг сўзларига кўра, Вашингтон реакцияси ҳаддан ташқари кескин ва агрессив бўлди.
“Ушбу ҳодиса фундаментал нарсани юзага чиқарди. Яъни АҚШнинг Хитойга нисбатан қарашлари ва мамлакатимизга муносабат ўта нотўғри. Улар Хитойга ўзининг асосий рақиби ва асосий геосиёсий таҳдид сифатида қарашади. Бу худди биринчи тугмани нотўғри тақишга тенг, қолганлари ҳам нотўғри тақилади. Натижада АҚШнинг Хитойга нисбатан сиёсати оқилона ва соғлом рельсдан бутунлай чиқиб кетди”, – деди кеча Хитой ТИВ раҳбари Цинь Ган.
Москва учун муҳим сигнал
Ган, шунингдек, Украина масаласидаги қарама-қаршиликка ҳам тўхталиб ўтди ва Вашингтонни икки хил стандартларда айблади.
“Хитой Тайвань масаласида суверенитет ва яхлитликни ҳурмат қилмасдан Украинанинг суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини ҳурмат қилиш ҳақида баландпарвоз баёнотларни беришнинг нима кераги бор?”, – деган ХХР ташқи ишлар вазири.
Хитой дипломатияси раҳбарининг сўзларига кўра, Вашингтон Пекиндан Россияга қурол бермасликни сўрамоқда, аммо унинг ўзи Тайванга қурол сотишда давом этмоқда.
Шу билан бирга, у Россия-ХХР муносабатларига юқори баҳо берган.
“Россия ва Хитой қўлни қўлга бергач, кўп қутбли дунё ва демократик халқаро тизим томон ҳаракатлар кучайди. Глобал стратегик мувозанат ва барқарорлик кафолатланди”, – деб таъкидлади Цинь Ган.
Дипломат дунёда беқарорлик қай даражада кучайса, Хитой-Россия алоқалари шу даражада мустаҳкамланишини қўшимча қилган.
нутқи якунида у Америкага қарши риторикани бироз юмшатган ва икки давлат муносабатларида умумий манфаатлар ва умумий жавобгарлик тамойиллари устунлик қилиши кераклигини айтган.
Москва учун бу каби очиқ баёнотлар муҳим аҳамиятга эга. Кремль анчадан буён Хитойнинг Украина масаласида қўлловига муҳтож. Шу пайтга қадар Пекин ушбу можаро юзасидан ўта босиқ позицияни сақлаб келаётганди.
