Финяндиялик олим 44 йиллик жумбоққа ечим топди
У топология соҳасида муҳим кашфиёт қилди.
Финляндиянинг Жйвäскйлä университети докторанти Сусанна Ҳеиккила 44 йилдан бери жавобсиз бўлиб келаётган математик муаммони ечишга муваффақ бўлди. Ушбу жумбоқ 1981 йилда машҳур совет-француз математиги Михаил Громов томонидан илгари сурилган бўлиб, у топология ва геометрик юзаларнинг шаклланиш хусусиятларига тааллуқли эди.
Громов саволни қуйидагича қўйган: ҳар қандай силлиқ, ёпиқ, тешиксиз кўп ўлчовли фигураларни текис бўшлиқни деформация қилиш орқали олиш мумкинми? Ушбу муаммо узоқ вақт давомида ҳал этилмаган ва математиклар орасида катта қизиқиш уйғотган.
2019 йилда олим Александр Привес бу масалага яқинлашиб, тўрт ўлчовли фазода қарама-қарши мисол келтирган эди. Аммо тўлиқ ечим ҳали мавжуд эмасди. Сусанна Ҳеиккила эса ўз тадқиқотлари давомида бу саволга аниқ жавоб топди ва шаклларнинг деформация орқали қандай ўзгаришини тушунтириб берди.
Математик муаммони янада тушунарли қилиш учун трикотаж усулидан фойдаланди. У турли рангдаги иплардан фойдаланиб, шаклларнинг чўзилиши ва деформацияси жараёнини амалий кўрсатиб берди. Унинг инновацион ёндашуви математик топологиянинг тушунилишини янада енгиллаштирди ва илмий ҳамжамият томонидан юқори баҳоланди.
Ҳеиккила ўз изланишларини давом эттириш ниятида бўлиб, топология ва геометрия соҳасида яна янги илмий ютуқларга эришишни мақсад қилган. Унинг ишлари келажакда математик моделлаштириш, муҳандислик ва ҳатто физика соҳаларида қўлланилиши мумкин.
