Afg’oniston Islom Respublikasi endi yo’q

 

Ular qo’rqqan voqea oxir-oqibat sodir bo’ldi: mamlakat yana “Tolibon” qo’liga qaytdi. Hukumat lashkarlari va qurollari ham son, ham sifat jihatdan ko’pligiga qaramay, butun mamlakat va hatto poytaxt Kobulni ham deyarli jangsiz topshirdi. Amaldorlar esa to’plagan boyliklarini olib, chet elga qochib ketdi.

Bu voqealarning barchasi favqulodda tez, G’arb o’z qo’shinlarini olib chiqib ketishni boshlaganidan keyingi uch yarim oy ichida ro’y berdi. Toliblar o’z davlatini Afg’oniston Islom Amirligi deb ataydi. Bu amirlik 1996-yildan 2001-yilgacha ham hukm surgan. 2001-yilda, AQSHdagi 11-sentabr teraktlaridan keyin Amerika terrorga qarshi urush ochib, “Tolibon” hokimiyatini qulatgandi.

AQSH Afg’onistondan ketishi bilanoq toliblar darhol Afg’onistonni qaytarib oldi. 20 yillik urushga Amerika 2 trillion dollar sarfladi. 6 ming amerikalik halok bo’ldi. Afg’onlar orasidagi qurbonlar esa yuz mingdan ortiq va bu o’limlar yillar davomida toliblar uyushtirib kelgan sanoqsiz teraktlar bilan bog’liq.

“Tolibon” 43 yillik afg’on urushiga yakun yasay oladimi? Ular zo’rlik bilan erishgan hokimiyatni xalq tan oladimi? Boshqa davlatlar-chi? Mamlakat yana terrorizm o’chog’iga aylanib, global tinchlikka rahna bo’lib qolmaydimi? Rasmiy hukumatga xayrixoh bo'lgan va u bilan hamkorlik qilgan minglab afg'onlar qatag'on qilinadimi? Toliblar saltanatidagi yakdillik va vertikal boshqaruv mustahkammi, ichki bo’linishlar va boshboshdoqlik ro’y bermaydimi? Ular zamonaviy siyosiy institutlar va bank tizimisiz rivojlanishga qanday erishmoqchi? Eng muhimi, “Tolibon” rahbarlarining asl maqsadi qudratni egallab, boylik orttirishmi yoki shu qudrat yordamida xalqqa taraqqiyot va ro’shnolik keltirish? Bu savollarga javoblarni vaqt ko’rsatadi.