“Bugun oxirgi ish kunim ekanligini bilardim” — afg‘on ayoli Tolibon haqida

 

Yotoqxonadan bir guruh ayollar qochib chiqdi. Men ulardan nima bo‘lganini so‘radim. Politsiya ularni evakuatsiya qilayotgan ekan. Chunki Tolibon Kobulga kelgan, ular burkasiz (hijob) ayollarni kaltaklashar edi.

 

Hammamiz uyga qayta boshladik, lekin jamoat transportidan foydalana olmadik. Haydovchilar bizni mashinalarida olib ketishni xohlamadi. Sababi ular ayolni tashish uchun javobgarlikni o‘z zimmalariga olmaydi. Bu, ayniqsa, yotoqxonadagi, Kobul tashqarisidan kelgan ayollar uchun juda qiyin edi. Ular qayerga borishni, qayerdan boshpana topishni bilmasdi

.

Atrofda turgan erkaklar bizdagi qo‘rquvni ko‘rib, ochiq-oydin masxara qilardi. Erkaklar “Borib, chodirni kiyinglar”, deb baqirardi. “Endi boshqa ko‘chada yurmaysiz”, dedi boshqasi. Yana biri “Men endi birdaniga to‘rttangizga uylanaman”, deb kulardi.

 

Hukumat idoralari yopilgach, singlim uyga so‘lg‘in kirib keldi. “Menga to‘rt yil xizmat qilgan kompyuterimni butkul o‘chirdim. Ish stolimni ko‘z yoshlarimni to‘kib tark etdim, hamkasblarim bilan xayrlashdim. Chunki bugun  oxirgi ish kunim ekanligini bilardim”.

 

Men Afg‘onistondagi ikkita eng yaxshi universitetni bir vaqtning o‘zida tugatmoqchi edim. Shu yilning noyabrida Afg‘oniston-Amerika hamda Kobul universitetini tamomlardim.

 

Men bu darajaga yetish uchun kunu tun ishladim. Lekin ertalab uyga yetib kelganimizda, singillarim bilan, birinchi navbatda, guvohnoma, diplom va sertifikatlarimizni yashirdik. Chunki bu biz uchun juda xavfli. Qiziq, nega biz faxrlanadigan narsalarni yashirishimiz kerak? Afg‘onistonda hozir bizni odam o‘rnida ko‘rishmaydi.

 

O‘zimni ayol sifatida erkaklar boshlagan siyosiy urush qurboni kabi his qilyapman. Men endi baland ovozda kulish,  yoqtirgan qo‘shiqlarimni tinglash, do‘stlarimni o‘zimizning sevimli kafeda uchratish,  yoqtirgan sariq ko‘ylagimni kiyish yoki pushti lab bo‘yog‘ini ishlatishni sog‘inaman. Men endi  ishimga borolmayman, yillar davomida ishlagan universitetimni tugata olmayman.

 

Manikyurni yaxshi ko‘rardim. Bugun uyga ketayotib, manikyur uchun boradigan go‘zallik saloniga qaradim. Qizlarning chiroyli suratlari bilan bezatilgan do‘konning old tomoni bir kechada oqlanibdi.

 

Atrofimda ayollarning faqat qo‘rqinchli yuzlari va ulardan nafratlanadigan, taʼlim olishi, ishlashi va erkinlikka ega bo‘lishini yoqtirmaydigan erkaklarning chirkin yuzlarini ko‘ryapman. Men uchun eng dahshatli narsa, baxtli ayollarni masxara qiladiganlar edi.

 

Afg‘onistonlik ayollar ozgina erkinlik uchun juda ko‘p qurbonlik berishdi. Bolaligimda faqat bilim olish uchun gilam to‘qirdim. O‘sha paytda ham moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldim. Lekin kelajagim uchun ko‘p rejalarim bor edi. Hammasi bunday tugashini kutmagan edim.

 

Hayotimning 24 yilida erishgan hamma narsani “yoqish”imga to‘g‘ri keladi. Amerika universitetining har qanday guvohnomasi yoki mukofotiga ega bo‘lish hozir xavfli: ularni saqlasak ham foydalana olmaymiz. Endi Afg‘onistonda biz uchun ish yo‘q.

 

Singillarim bilan onamning Tolibon davridagi ayollarga bo‘lgan munosabat haqida aytib bergan hikoyalarini eslab, tun bo‘yi uxlay olmadik. Men yana barcha huquqlarimizdan mahrum bo‘lishni va 20 yil avvalgi hayotga qaytishni kutmagan edim. Bizning huquq va erkinligimiz uchun 20 yil kurashganimizdan so‘ng, burqalarni kiyib, kimligimizni yashirishimiz kerak.

 

So‘nggi oylarda Tolibon viloyatlarda nazoratni qo‘lga kiritishi asnosida yuzlab odamlar uylarini tashlab, qizlar va xotinlarini qutqarish uchun Kobulga kelishdi. Ularga pul, oziq-ovqat va boshqa zarur narsalarda yordam berishga harakat qildim.

 

Baʼzi oilalar boshdan kechirgan hikoyalarni eshitib, ko‘z yoshlarimni to‘xtata olmadim. Ulardan biri urushda o‘g‘lini yo‘qotgan. Kobulga boradigan taksiga puli yetmagani uchun kelinini yo‘l kira evaziga bergan. Bir ayolning qiymati qanday qilib yo‘l kiraga teng bo‘lishi mumkin?

 

Bugun Tolibon Kobulga yetib kelganini eshitib, o‘zimni yana qulga aylanayotganimni his qildim. Endi ular mening hayotim bilan xohlagan tarzda o‘ynashi mumkin.

 

Ingliz tilidagi taʼlim markazida o‘qituvchi bo‘lib ishlardim. Endi o‘z sinfim oldida turolmayman, ularga ABC qo‘shiqlarini kuylashni o‘rgata olmayman. Mening chiroyli qizaloq o‘quvchilarim o‘qishni to‘xtatib, o‘z uylarida qolishlarini o‘ylasam, ko‘z yoshimni to‘xtata olmayman.

 

Tolibon vakillarining aytishicha, “ayollar taʼlim olishlari va ishlashlari mumkin bo‘ladi, jurnalistlar bo‘layotgan voqealarni tanqid qilishlari mumkin”. Tolibon matbuot kotibi Suhal Shohin  ayollarning hijob bilan uylaridan hamrohsiz chiqishiga ruxsat beriladi, deb bayonot berdi.

 

 

Akram Xamraqulov 

Maqola OAV maʼlumotlariga asosan tayyorlandi