Semizlik dunyo iqtisodiyotiga katta zarar yetkazmoqda

 

Bugun dunyoda 3 milliardga yaqin odam ortiqcha vaznga ega. Prognozlarga ko‘ra, 2035 yilga borib ularning soni 4 milliardga yetishi mumkin.  

 

“Semirish epidemiyasi tez surʼatlarda o‘sib bormoqda. Afsuski, dunyoda hech kim bu kasallikni qanday davolashni bilmaydi, shifokorlar kasallikni faqat remissiyaga olib borishlari mumkin”, — deydi endokrinolog-diyetolog Olga Rojdestvenskaya.

 

Mutaxassis fikricha, semirib ketish xavfi haqida deyarli hech kim shikoyat qilmaydi. Boshida ularning tashqi ko‘rinishidan norozilik paydo bo‘lishi mumkin xolos.

 

Asosiy xavf odamning jigarida yog‘ hosil bo‘lishidir — u qanchalik ko‘p bo‘lsa, tomirlar tezroq qariydi va bu erta yurak xurujlari hamda insultga olib keladi. Shuningdek, semirish aqldan ozish, turli xil onkologiya, qandli diabet, yurak-qon tomir kasalliklarini keltirib chiqaradi.

 

Millionlab odamlarni qiynayotgan asosiy savol: bu kasallikka qarshi qanday kurashish kerak?

 

“Bolalarda ortiqcha vaznning sabablari irsiy moyillik, shuningdek, ijtimoiy omillar bilan bog‘liq. Bunga ovqatlanish odatlari va uning xilmaxilligi yoki noto‘g‘ri tuzilgan parhez sabab bo‘lishi mumkin”, — deydi shifokorlardan biri. 

 

Mutaxassislarning aytishicha, bolalar bog‘chalari va maktablarda ovqatlanish meʼyorlarini qayta ko‘rib chiqish kerak.

 

Statistikaga ko‘ra, ortiqcha vazn yig‘ishda minimal ustunlik ayollar tomonida. Ammo kuchli va zaif jins vakillari ham vazn yo‘qotishga baravar intilishadi: 2022 yilda dunyoda parhez va vazn yo‘qotish uchun 250 milliard dollar sarflangan.

 

Ortiqcha vazn bilan kurashish uchun nima qilish kerak?

 

— darhol parhezga o‘ting;

— yallig‘lanishni keltirib chiqaradigan ovqatlarni menyudan olib tashlang;

— shakardan tezda voz keching;

— qisqa muddatli ochlik jigarda yog‘ hosil bo‘lishining oldini oladi;

— diyetaga murakkab uglevodlarni kiriting;

— tez ovqatlanish, qovurilgan ovqatlar, yuqori glisemik indeksli uglevodlardan voz keching;

— muntazam mashq qiling, hech bo‘lmaganda piyoda yuring.

 

Tez semirish nafaqat G‘arb davlatlarida, balki Misr, Saudiya Arabistoni va Meksika, hatto Afrika mamlakatlarida ham kuzatilmoqda. Bu kasallikning oqibatlari butun dunyo iqtisodiyotiga jiddiy zarba berdi. Tahlilchilarga ko‘ra, yillik xarajatlar oshib bormoqda. Bunga semizlik natijasida kelib chiqqan kasalliklar tufayli kasallik taʼtillari, ish faoliyatini pasaytirish, nogironlik pensiyasi, erta o‘lim va boshqalar kiradi.

 

2035 yilga borib bu xarajatlar 4 trillion dollarga yetishi mumkin, bu aslida jahon yalpi ichki mahsulotining 3 foizini tashkil qiladi.

 

Bu borada AQSH yetakchilik qilmoqda: 10 yil davomida vazn ortishi amerikaliklar uchun jiddiy muammo bo‘lib qolmoqda. So‘nggi 20 yil ichida semirish darajasi AQSHda taxminan 40 foizga oshdi va uning og‘ir shakli deyarli ikki baravar ko‘paydi.

 

Bugungi kunda 20 ta shtatda ortiqcha vaznli odamlar ulushi 30 foizdan 35 foizgacha, 14 shtatda 35-40 foiz va yana ikkitasida 45 foizdan yuqori.

 

Semizlikning birinchi sababi oziq-ovqat sanoatidir. So‘nggi yillarda sanoat tuz, shakar va yog‘larning asosiy tarkibiy qismi bo‘lgan mazali mahsulotlarni ishlab chiqarishga odatlandi.

 

Bundan tashqari, so‘nggi 70 yil ichida porsiya o‘lchamlari o‘sdi. Misol uchun, Qo‘shma Shtatlarda alkogolsiz ichimliklar shishasining hajmi 0,2 litrdan 1,25 litrgacha oshdi.

 

Noqulay ijtimoiy sharoitlar ham ommaviy semirish ortida turibdi. Qashshoqlik, uysizlik, iqtisodiy tengsizlik — bularning barchasi ortiqcha vazn bilan bog‘liq bo‘lgan, erta o‘limga olib keladigan turli kasalliklarning o‘sishiga taʼsir qiladi.