Inqirozga uchragan Sudan
Ko'plab davlatlar mojaroni turlicha hal qilishga urinmoqda.
Keniya boshchiligidagi to'rt Sharqiy Afrika davlati Sudanda kuchayib borayotgan mojaroga barham berish maqsadida tinch aholini himoya qilish va urush zonasida qolgan millionlab odamlarga gumanitar yordam yetkazilishini ta'minlash uchun mintaqaviy kuchlarni joylashtirishga intilmoqda.
Ammo urushayotgan guruhlarning kelishuviga erishish qiyin bo'ladi, chunki aprel oyi o'rtalarida mojaro boshlanganidan beri ular harbiy g'alabadan boshqa narsaga qiziqish bildirishmayapti.
Ayni paytda Misrda Sudan armiyasi va harbiylashtirilgan Tezkor qo‘llab-quvvatlash kuchlari o‘rtasidagi mojaroga barham berish yo‘llarini muhokama qilish uchun Sudan qo‘shnilarining sammiti o‘tkazilmoqda.
General Abdel Fattoh al-Burxon boshchiligidagi harbiylar Sudan sharqi va markazining katta qismini nazorat qiladi va poytaxt Xartumdagi bazalarini ushlab qolish uchun kurashmoqda.
Harbiylar poytaxtdagi raqib tomon pozitsiyalarini tinimsiz bombardimon qilmoqda, bu esa tinch aholining keng ko'lamli qurbonlariga sabab bo'lgan. Mojarodan eng koʻp zarar koʻrgan Darfurda odamlar qoʻshni Chadga qochmoqda.
Mojaroning ikkinchi haftasidan beri AQSh va Saudiya Arabistoni Saudiyaning Jidda shahrida o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha muzokaralar o‘tkazmoqda.
Ammo jangovar harakatlarni to'xtatish bo'yicha sulhning eng so'nggisi Qurbon hayiti bayramidan keyin tugadi. AQSh va Saudiya Arabistoni yaqin kunlarda yangi taklif bilan chiqishlarini aytishdi. Ular, shuningdek, Birlashgan Arab Amirliklarini ushbu jarayonga jalb qilishga harakat qilishdi, bu juda muhim, chunki BAA RSFning asosiy qo'llab-quvvatlovchisi sifatida ko'riladi va ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, ularni qurollantirishda davom etmoqda.
BAA bu xabarlarga izoh bermadi.
Keniya, Efiopiya, Janubiy Sudan va Jibuti rahbarlaridan iborat to'rtlik Sudanning demokratiyaga o'tishini tiklash uchun o't ochishni to'xtatish, gumanitar yordam va siyosiy muloqotni izlash uchun tayinlangan.
Guruhga rahbarlik qilayotgan Keniya Prezidenti Uilyam Ruto ochiqchasiga gapirib, urushni "bema'nilik" deb ta'riflab, urushayotgan tomonlarni mamlakatni vayron qilish va tinch aholi o'limiga olib kelgan harakatlar uchun qoraladi.
Aynan shu liderlar guruhi Efiopiya poytaxti Addis-Abebada yig‘ilib, mintaqaviy intervensiya kuchlarini tashkil etish yo‘lida ilk qadamlarni qo‘ydi.
Ular jang olib borayotgan generallar - Burhon va Hemedti o'rtasida o't ochishni to'xtatish uchun yuzma-yuz uchrashuv tashkil etish ustida ishlamoqda. Bu mojaroga barham berishning ikkinchi yo'li sanaladi.
Uchinchi trek avgust oyida boshlanishi kerak bo'lgan "inklyuziv siyosiy jarayon". Bu Sudanning demokratiya yo'liga qaytishini ta'minlashga qaratilgan sa'y-harakatlarning bir qismi sifatida fuqarolik vakillarini bir joyga to'plash va ularga yetarlicha siyosiy yordam berishni talab qiladi.
Ammo general Burhon tashabbusni rad etib, bu RSFga nisbatan noxolis ekanligini da'vo qildi. U, shuningdek, ba'zi fuqarolik partiyalari rahbarlarini general Xemedti tarafida bo'lganlikda aybladi.
Misr allaqachon Sudandan kelgan 250 000 dan ortiq qochqinlarni qabul qilmoqda. Hukumat Xartumda davom etayotgan vayronagarchiliklar tufayli mamlakatning butun o'rta tabaqasi ikki million va undan ham ko'proq odamlarning muqarrar ravishda chiqib ketishiga olib kelishidan qo'rqadi.
Prezident Abdul Fattoh as-Sisi Qatar bilan qo‘shma tashabbusni e’lon qildi va o‘zining sammit yig‘ilishini o‘tkazmoqda. Misr general Burhonga ochiqchasiga hamdardlik bildiradi. Janob Sisi general Burhonni Sudandagi eng ishonchli ittifoqchisi deb biladi.
Ammo ba'zi diplomatik doiralarda raqib Afrika va Arab tinchlik jarayonlari bir-birini bekor qiladi, degan xavotir bor.
Mojaro qurbonlariga yordam berish uchun Birlashgan Millatlar Tashkiloti ojizlik qilmoqda. Uning Sudan bo'yicha maxsus vakili Volker Pertesni general Burhon persona non grata deb e'lon qildi. Aksariyat sudanliklar BMTning Sudandagi muvaffaqiyatsizliklaridan xavotirda va uning diplomatik sa'y-harakatlarini ko'rishni xohlamaydilar.
Ba'zi sudanliklar Yevropa Ittifoqini o'tmishda mamlakat chegaralarini nazorat qilish rejasining bir qismi sifatida RSFni qo'llab-quvvatlaganlikda ayblamoqda.
Sudan poytaxtida tibbiyot tizimi qulash arafasida turibdi. Qariyb uch oydan beri davom etayotgan qurolli to‘qnashuvlar tufayli tibbiyot muassasalarining 20 foizi ishlamaydi. Kasalxonalar oldida turgan yana bir muammo — tibbiy xodimlarning yetishmasligi, chunki ularning aksariyati jamoat transporti buzilganligi sababli uyda qolib ketgan, boshqalari esa oddiy aholi bilan birga mojaro sodir bo'lgan hududni tark etgan.
