O‘zbekistonda kambag‘allikni qisqartirish va yangi ijtimoiy himoya modeli shakllantirish tajribasi
2024-yilda boshlangan “Kambag‘allikdan farovonlik sari” dasturi 600 mingdan ortiq oilani qamrab oldi.
2017-yildan buyon Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida mamlakatda iqtisodiyotni liberallashtirish va ijtimoiy farovonlikni kuchaytirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. 2023-yilgi Konstitutsiyada O‘zbekiston “ijtimoiy davlat” sifatida belgilangan bo‘lib, fuqarolarning bandligi va kambag‘allikni kamaytirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylandi. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida 2026-yilgacha kambag‘allik darajasini yarmiga qisqartirish maqsadi belgilangan.
Yangi tashkil etilgan Milliy ijtimoiy himoya agentligi va “Inson” markazlari orqali 2023-yilga kelib 2,3 milliondan ortiq ehtiyojmand oilalarga yordam ko‘rsatildi — bu 2017-yilga nisbatan to‘rt barobar ko‘pdir. Pensiya va nafaqa miqdorlari real hisobda 1,5 baravarga oshgan.
Mahalliy darajada faoliyat yuritayotgan “Inson” markazlari fuqarolarga barcha ijtimoiy xizmatlarni “bir darcha” tamoyili asosida taqdim etadi. Shuningdek, nogironligi bo‘lgan va keksalarga parvarish zarur bo‘lgan shaxslar uchun yagona elektron reyestr joriy etilgan. Ushbu tizimda 17,800 nafar fuqaro ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lib, ularning holati har chorakda qayta baholanadi.
Xalqaro hamkorlar, xususan Jahon banki bu islohotlarni faol qo‘llab-quvvatlab kelmoqda. 2018–2021-yillarda 2,1 milliard dollarlik kreditlar ajratilgan, 2024-yilda esa “INSON” loyihasi doirasida 100 million dollar miqdorida qo‘shimcha mablag‘ yo‘naltirildi. Loyihaning maqsadi — 50 dan ortiq ijtimoiy xizmat markazlarini tashkil etish va 50 ming nafar nogiron, keksalar hamda bolalarni qamrab olishdir.
2024-yil 1-noyabrdan boshlab “Kambag‘allikdan farovonlik sari” dasturi ishga tushirildi. Dastur doirasida oilalarga yetti yo‘nalishda yordam ko‘rsatilmoqda: barqaror bandlik, ta’lim, sog‘liqni saqlash, ijtimoiy xizmatlar, uy-joy sharoitini yaxshilash, mahalla infratuzilmasini rivojlantirish hamda davlat bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot.
Bugungi kunga qadar 600 mingdan ortiq oila 1,3 million ijtimoiy xizmatdan, 2,2 million tibbiy xizmatdan foydalandi.
Davlat xususiy sektorni ham jarayonga jalb etmoqda — 76 foiz parvarish xizmatlari hozirda nodavlat tashkilotlar tomonidan ko‘rsatilmoqda. 2030-yilga borib ijtimoiy xizmatlar bilan yillik 3 million fuqaro qamrab olinadi, ulardan kamida 30 foizi xususiy sektor hissasiga to‘g‘ri keladi.
Samaradorlik jihatidan, dasturga kiritilgan oilalarning o‘rtacha daromadi 9 oyda deyarli ikki baravar oshdi — 174 ming so‘mdan 338 ming so‘mga. 73 ming oila ilk bor rasmiy ishga ega bo‘ldi, 150 ming oila kambag‘allikdan chiqdi.
Oilalar “qizil”, “sariq” va “yashil” toifalarga ajratilgan bo‘lib, bu yondashuv manzilli yordam va barqarorlikni ta’minlaydi. Shuningdek, nogironligi bo‘lgan bolalar uchun kunlik parvarish xizmatlari, keksalar uchun “Faol hayot sari qadam” dasturi yo‘lga qo‘yildi.
Past daromadli oilalar farzandlari uchun ta’lim xarajatlarining 90 foizigacha davlat tomonidan qoplanadi. 2025-yilda 125 ming bola imtiyozli tartibda maktabgacha ta’lim muassasalariga qabul qilindi.
Natijada, O‘zbekistonning ijtimoiy himoya modeli nafaqat moddiy yordamni, balki bandlik, daromad va inson kapitali rivojini rag‘batlantiruvchi tizim sifatida shakllanmoqda.
