Quddusda minglab ultra-ortodoks yahudiylari harbiy xizmatga bormaslik uchun namoyishga chiqdi
Bu namoyish katta siyosiy inqirozlarga sabab bo‘lishi mumkin.
Quddusda yuzaga kelayotgan namoyishlarni hukumat tinchlantira olmasa, mamlakat urush davrida katta siyosiy inqirozga yuz tutishi mumkin. Bu amaldagi bosh vazir Binyamin Netanyahu hokimiyatdan chetlatilish darajasigacha borishi ehtimoli bor.
Quddusda taxminan 200 ming ultra-ortodoks yahudiylari harbiy xizmatdan ozod bo‘lishni talab qilib, namoyishga chiqishdi.
Mahalliy ommaviy axborot vositalariga ko‘ra, namoyishga an’anaviy qora kostyum va shlyapa kiygan yahudiy jamoalarining erkaklari harbiy chaqiruvga qarshi plakatlar ko‘tarib, G‘arbiy Quddus ko‘chalarini to‘sib qo‘ygan. Namoyishni tarqatish uchun 2 ming nafar huquqni muhofaza qiluvchi xodim safarbar qilingan.
Ma’lumotlarga ko‘ra, namoyish vaqtida bir o‘smir 9 qavatli binodan tushib ketib, halok bo‘lgan.
Namoyishga chiqqanlar qo‘llarida “Xalq — Torax bilan”, “Yeshivani yopish — yahudiylikka o‘lim hukmi” deya yozilgan plakatlarni ko‘tarib olishgan.
So‘nggi oylarda ultra-ortodoks yahudiylariga minglab harbiy chaqiruv hujjatlari yuborilgan. Armiya safida xizmat qilishni istamagan jamoa a’zolari bo‘yin tovlashda ayblanib, qamoqqa olingan.
Al Jazeera nashrining yozishicha, namoyishchilardan biri armiyaga borishdan bosh tortganlar harbiy qamoqqa yuborilayotganini aytgan.
“Bu juda yomon emas. Lekin biz yahudiy davlati sifatida yashaymiz. Yahudiylikka qarshi keta olmaysiz — bu ishlamaydi”, — degan namoyishchilardan biri Shmuel Orbach.
Harbiy xizmat va undan kimlar ozod etilishini belgilash — Isroil jamiyati uchun uzoq yillardirki, ziddiyatli masala bo‘lib kelmoqda. Bu masala ayniqsa Binyamin Netanyahu boshchiligidagi hukumat uchun muammoli tus oldi, xususan G‘azodagi urush fonida.
Ma’lumotlarga ko‘ra, 1948-yilda Isroil tashkil etilgan paytda ultra-ortodokslar soni oz bo‘lgani sababli, yahudiy dini matnlarini mutolaa qilishga bag‘ishlagan erkaklar amalda maxsus harbiy xizmatga bormaslik huquqiga ega bo‘lgan.
Jamoat yahudiylari hozirgi paytda Isroil yahudiy aholisi tarkibining taxminan 14 foizini tashkil qiladi — ya’ni 1,3 million odam. Ulardan taxminan 66 ming nafari harbiy xizmat yoshida bo‘lishiga qaramay, bu imtiyozdan foydalanmoqda.
Ammo amaldagi Netanyahu hukumati G‘azo, Eron va Livanga olib borilgan harbiy to‘qnashuvlar kuchaygani fonida, mamlakatda barcha fuqarolar belgilangan tartibda harbiy xizmatga borish talabini kuchaytirdi.
O‘tgan yili Isroil Oliy sudi yakdil qaror qabul qilib, yeshiva talabalari uchun maxsus istisno belgilovchi qonun yo‘qligi sababli, majburiy harbiy xizmat barcha erkaklarga teng tatbiq etilishi lozimligini belgiladi.
Sud qarori Netanyahu hukumati uchun katta bosim yaratdi. Iyul oyida ultra-ortodoks siyosiy partiyasi — United Torah Judaism (UTJ) — koalitsiyani tark etishini e’lon qildi.
Parlament hozirga qadar yangi harbiy chaqiruv to‘g‘risidagi qonun loyihasini ishlab chiqishga urinmoqda, biroq u na ultra-ortodoks jamoa, na armiyaning ehtiyojlarini qondira olayapti.
Isroilda 2026 yil oktabr oyida prezidentlik saylovlari o‘tkazilishi rejalashtirilgan. Hozirgi vaqtda mamlakatda 11 ta yangi siyosiy partiya ro‘yxatdan o‘tgan. Muxolifat partiya vakillari Netanyahuni hokimiyatdan chetlatish strategiyalarini izlamoqda.
Ijtimoiy bo‘linish chuqurlashmoqda
Isroilda harbiy xizmat masalasi nafaqat siyosiy, balki axloqiy va ijtimoiy inqirozning markazida turibdi. Dindor jamoalar uchun yeshivalar — yahudiylikni saqlab qolishning asosiy tayanchi bo‘lib, ularni yopish yoki talabalarni armiyaga chaqirish diniy hayotga tahdid sifatida ko‘riladi. Dunyoviy fuqarolar esa, aksincha, bu imtiyozni adolatsizlik deb hisoblaydi.
Bu tafovut Isroil jamiyatidagi eng chuqur bo‘linishlardan biriga aylanishi bilan birga, siyosiy barqarorlikka jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Kuzatuvchilar fikricha, hukumat bu masalada murosa topa olmasa, mamlakatda navbatdagi siyosiy inqiroz yuzaga kelishi ehtimoli juda yuqori.
Quddusdagi “Million kishi namoyishi” Isroil jamiyatidagi eng chuqur ideologik bo‘linishni yana bir bor namoyon qildi. Diniy e’tiqod va davlat xavfsizligi o‘rtasida muvozanat topilmaguncha, bu mojaro faqat siyosiy emas, balki madaniy va ma’naviy kurash sifatida davom etadi.
