“Fermerlarda erkinlik yo‘q”: O‘zbekiston hukumati fermerlarga erkinlik berishga chaqirildi
“Sohada bir qator ijobiy yutuqlarga erishilgan bo‘lishiga qaramay, hukumat paxta va g‘alla yetishtirishda jiddiy va majburlovchi davlat nazoratini amalga oshirishda davom etmoqda”, deyiladi xalqaro tashkilot tomonidan eʼlon qilingan hisobotda.
17 fevral kuni Human Rights Watch xalqaro nodavlat tashkiloti va Inson huquqlari o‘zbek forumi “Fermerlarda erkinlik yo‘q” nomli hisobot eʼlon qildi. U qariyb 120 sahifadan iborat bo‘lib, O‘zbekistonda paxta va g‘alla yetishtiruvchi fermerlarga nisbatan kuzatilayotgan tazyiq va ekspluatatsiya holatlari yoritilgan.
Hisobotni tayyorlashda Inson huquqlari guruhlari O‘zbekistonning oltita viloyatidan va Qoraqalpog‘iston respublikasidan 75 nafar fermer bilan suhbat o‘tkazgan. Shuningdek, 2023 yil oktyabrdan 2025 yil dekabrgacha bo‘lgan davrda sud hujjatlari, qonunchilik va boshqa rasmiy hujjatlar, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlardagi maqolalar, davlat amaldorlarining bayonotlari o‘rganib chiqilgan.
“O‘zbekiston hukumati so‘nggi yillarda paxta terimida davlat tomonidan majburiy mehnatni tugatdi va qishloq xo‘jaligi sohasida keng qamrovli islohotlar o‘tkazdi.
Sohada bir qator ijobiy yutuqlarga erishilgan bo‘lishiga qaramay, hukumat paxta va g‘alla yetishtirishda jiddiy va majburlovchi davlat nazoratini amalga oshirishda davom etmoqda, qolaversa, paxta va g‘alla yetishtiruvchi fermerlarning mehnat va inson huquqlari hurmat qilinishini taʼminlay olmayapti”, – deyiladi hisobotda.
Taʼkidlanishicha, fermerlar davlatdan ijaraga olingan yerda davlat bilan kelishilgan turdagi ekinni belgilab qo‘yilgan miqdorlarda yetishtirishi va belgilab qo‘yilgan narxlarda sotishi kerak, bunda ular rejani bajara olish yoki bajarolmasligidan qatʼi nazar, shuningdek, rejani bajarish ularga bog‘liq bo‘lishi yoki bo‘lmasligidan qatʼi nazar, katta moliyaviy xatar ostida qolishadi.
“Hokimiyat organlari kvotalarni bajarmagan fermerlarga tahdid va zo‘ravonlik qo‘llab, jarima sifatida yerlarni tortib olishi mumkin. Fermerlar paxta-to‘qimachilik va bug‘doy korxonalari tomonidan to‘lovlarning kechiktirilishi yoki umuman to‘lanmasligiga duch kelmoqda, hokimiyat organlari esa korxonalarni to‘lovlarni amalga oshirishga majbur qiluvchi sud qarorlarining ijrosini taʼminlamayapti”, deyiladi hisobotda.
“O‘zbekiston hukumati mehnatkash fermerlarni paxta va bug‘doy yetishtirish uchun majburlash va ularni ekspluatatsiya qilish amaliyotiga barham berishi zarur. Hokimiyat organlari fermerlarni haqiqatdan himoya qiladigan qishloq xo‘jaligi islohotlarini amalga oshirishi va fermerlarning o‘zlari taklif qilayotgan zarur o‘zgarishlar bo‘yicha mulohazalariga quloq solishi lozim”, dedi Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbek forumi direktori Umida Niyazova.
