Amir Temurning tobuti qayerda?
Amir Temur 1405-yil 18-fevralda vafot etgan. Amir Temur vafoti askarlar o‘rtasida parokandalik yuz bermasligi uchun ma’lum muddat sir tutilgan va 18-mart kuni dafn etilgan.
Amir Temur 1405-yil 18-fevralda vafot etgan. Amir Temur vafoti askarlar o‘rtasida parokandalik yuz bermasligi uchun ma’lum muddat sir tutilgan va 18-mart kuni dafn etilgan.
Amir Temur ibn amir Tarag‘ay 1336-yil 8-aprelda Kesh (Shahrisabz) viloyatining Xo‘ja Ilg‘or qishlog‘ida dunyoga kelgan. Uning otasi amir Muhammad Tarag‘ay barlos ulusiga mansub beklardan, bahodir jangchi, ulamo-yu fuzaloga ixlosmand, ilm ahliga homiy va ishtiyoqmand kishi bo‘lgan.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Sohibqiron Amir Temur 1405-yil 18-fevralda hozirgi Qozog‘iston hududidagi O‘tror shahrida vafot etgan. Amir Temur vafoti askarlar o‘rtasida parokandalik yuz bermasligi uchun ma’lum muddat sir tutilgan va 18-mart kuni sarkardaning jasadi maxsus yog‘och tobutda Samarqandda Sohibqironning o‘z farmoniga binoan suyukli nabirasi uchun qurilgan Muhammad Sulton maqbarasiga keltirib dafn etilgan.
Keyinchalik Mirzo Ulug‘bek davrida Sohibqiron uchun alohida maqbara qurilishi yakuniga yetgach, jasad u yerga ko‘chiriladi. Keyinchalik, bu maqbarada Mironshoh Mirzo, Shohrux Mirzo, Mironshoh Mirzo, Mirzo Ulug‘bek, Muhammad Sulton singari temuriylar, shuningdek, Sohibqironning piri Mirsaid Baraka dafn qilingan.
1941-yilning aprel oyida chiqarilgan, O‘zSSR hukumati va Kompartiyasi Markaziy Komitetining Alisher Navoiy yubileyi munosabati bilan Samarqanddagi maqbaralarda antropologik tekshiruvlar olib borish to‘g‘risidagi qo‘shma qaroriga muvofiq, o‘sha yilning 16-21-iyun kunlari Amir Temur va temuriylarning qabri ochiladi. Maqbaradagi qazishmalar yakunlanib, qabrlardan chiqarib olingan Amir Temur, Mironshoh, Shohrux, Ulug‘bek va Muhammad Sultonlarning suyaklari maxsus qutilarda Toshkentga olib ketiladi. Antropolog M.M.Gerasimov ushbu suyaklarga asoslanib, ularning hujjatli portretlarini yaratadi.
1942-yilning oxirlariga kelib Amir Temur maqbarasidan qazib olingan suyaklar o‘rganib bo‘lingach, qaytadan dafn etiladi. Lekin qabrdan suyaklar bilan birga chiqarib olingan Amir Temur tobuti, shuningdek temuriylarning kafan qoldiqlari, Mirzo Ulug‘bekning liboslari, marhumlarning mumiyolangan tana a’zolari, soch-soqollari qayta joyiga qo‘yilmaydi.
Arab tarixchisi Ibn Arabshoh Amir Temurning sherozlik ustalar yasagan po‘lat tobutda dafn etilgani haqida yozib qoldirgan bo‘lsa-da, bu ma’lumot noto‘g‘ri bo‘lib chiqadi. Tobut archa daraxti yog‘ochidan yasalgani ma’lum bo‘ladi.
Tobut o‘tgan asrning 70-yillarida O‘zFA Arxeologiya instituti xodimi, professor A.Abdurazzoqov rahbarligida restavratsiya qilinadi va Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasiga topshiriladi. Tobut 2009-yilgacha O‘zbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyining oldingi binosida ekspozitsiyaga qo‘yiladi. Mazkur bino demontaj qilingach, 2018-yilgacha Afrosiyob muzeyi yerto‘lasida saqlanadi.
Hozirda tobut Samarqanddagi O‘zbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyi “Amir Temur maqbarasining o‘rganilishi tarixi” ekspozitsiyasida namoyish etilmoqda. Ushbu tobutning qopqog‘i va tobut ustiga yopilgan gazlama bo‘lagi “Samarqand” davlat muzey-qo‘riqxonasi fondida saqlanadi.
Rustam Iqbol
