Озиқ-овқат танқислиги: унга қандай омиллар сабаб бўлмоқда?

 

 

Озиқ-овқат танқислиги глобал масала. Дунё йилдан-йилга бу муаммо устида кўпроқ бош қотиришига тўғри келмоқда. Кейинги ўн йил, айниқса, “COVID-19” пандемияси даврида очлик кун тартибидан муқим ўрин олди.

 

Стокгольм халқаро тинчлик муаммолари тадқиқотлари институти хулосаларига кўра, глобал очликнинг иккита асосий сабаби мавжуд: биринчиси, иқлим ўзгариши, иккинчиси, қуролли низолардир.  

 

Таҳлилга ўтсак. Иқлим ўзгариши халқаро муносабатлар ва глобал муаммоларга энг кучли таъсир кўрсатаётган омил саналади. Сўнгги йилларда бутун дунёда ҳосилдорлик пасайиши кузатилмоқда. Ер шари аҳолиси эса тобора кўпайиб бораяпти. Иқтисодий тараққиёт ва ҳамкорлик ташкилоти маълумотларига кўра, кейинги ўн йилликда озиқ-овқат маҳсулотларига бўлган талаб ишлаб чиқариш даражасидан юқори бўлади. Ҳосилдорлик кескин пасайиб бораётган бугунги шароитда бу талабни қондириш ўта мушкул вазифадир.

 

Кузатаётган бўлсангиз, табиий офатлар сони ҳам кескин ошди. Бу йилги ёз мавсуми сўзларимизга исбот. Туркия, Россия, Жазоир, Греция каби мамлакатлар ўрмонларини қуршаб олган ёнғинларни даҳшат ичида кузатдик. Европада юзага келган сув тошқинлари ҳам ҳеч кимни бефарқ қолдирмади. Шу каби табиий офатлар оқибатида миллионлаб гектар майдонда қишлоқ хўжалик маҳсулотлари йўқотилди.

 

Рақамларга тўхталсак. Биргина 2008—2018 йиллар давомида бутун дунё қишлоқ хўжалиги форс мажор ҳолатлари сабаб 108 миллиард доллар зарар кўрган.

 

Қуролли низолар. Глобал очликни келтириб чиқарган яна бир асосий омил. Юқорида келтирганимиздек, бутун дунё бўйлаб 800 миллион киши озиқ-овқат етишмовчилигидан азият чекади. Уларнинг 60 фоизи қуролли тўқнашувлар авж олган давлатларда яшайди. Масалан, Афғонистон, Эрон, Сурия ва Жанубий Судандаги очарчиликка айнан мамлакатдаги уруш сабаб қилиб кўрсатилган. Биргина Яманда 5 ёшгача бўлган болаларнинг 27 фоизи тўйиб овқатланмайди. Яман аҳолиси 30 миллион кишидан ортиқ бўлса, шундан қарийб 16 миллиони доимий озиқ-овқатга муҳтож.

 

Коронавирус пандемияси очлик муаммосини янада чуқурлаштирди. Биринчидан, озиқ-овқат маҳсулотларига талаб ошиши натижасида уларнинг нархи ҳам кескин кўтарилди. 2020 йилда очлик аввалги йилларга нисбатан 18 фоизга ошди. Пандемиянинг дастлабки ойларида 195 давлатдаги 370 миллиондан ортиқ мактаб ёшидаги болалар очликка дучор бўлган.  Экспертларнинг огоҳлантиришича, кейинги йилларда коронавирус туфайли дунё миқёсида очликнинг энг кескин шаклидан азият чекувчилар сони икки баробарга ошади.

 

БМТ бош котиби Антонио Гуттериш  “Очлик урушни, уруш эса очликни келтириб чиқаради”, - деган эди. Дарҳақиқат, очлик давлат ички хавфсизлигига  тўсиқ бўладиган асосий омиллардан биридир. Муаммога ечим топиш  бутун дунё барқарорлиги кафолати.  

 

 

Жаҳонгир Қўзиев