Шимолий Кореяни “ДХР” ва “ЛХР”ни тан олишга нима мажбур қилди?
13 июль куни Пхеньян шундай ҳаракатни амалга оширганди.
13 июль куни КХДРнинг Россиядаги элчиси Син Хон Чхоль тан олинмаган ДХР элчиси Ольга Макева билан учрашди ва Шимолий корея ушбу “республика”ни тан олишини билдирган нотани топширди. Тез орада яна бир “мустақил” бирлашма — “ЛХР”га ҳам шундай ҳужжат тақдим этилди.
Қайси омиллар Пхеньянни халқаро ҳамжамият фикрига қарши боришига олиб келди? Бу ҳақда Сеулдаги Кукмин университети профессори Андрей Ланьков ўз фикрларини билдирди.
Анъанавий қадам
КХДРнинг ушбу ҳаракатлари аниқ ва анъанавий. Россиянинг ҳозирги ташқи сиёсий курсини Пхеньян яхши тушунади. Шимолий Кореядаги “антиамериканизм” бошқача талқин қилинса-да, Вашингтон билан қарама-қаршиликдаги давлатлар иттифоқчи ёки ҳамкор сифатида қабул қилинади.
Шу билан бирга мафкура шимолликлар сиёсатида анчадан буён ҳеч қандай роль ўйнамайди. Улар анча прагматик ёндашувда — фақатгина давлат манфаатлари ҳисобга олиниб қарорлар чиқарилади. Бунда қандай риторика ишлатилаётгани умуман аҳамиятга эга эмас.
“ДХР” ва “ЛХР”нинг тан олиниши Пхеньяннинг Москва билан муносабатларига тўла мос тушади.
Ҳозирги вақтда КХДР иқтисодий жиҳатдан Хитойга ўта қаттиқ боғланиб қолган. Америка-Хитой қарама-қаршилиги бошланганидан сўнг амалда Пекин бу давлатни ўз қарамоғига олди. Айнан ХХР ёрдами Шимолий Корея иқтисодиётининг тўла барбод бўлмаслигига олиб келди. Моддий кўмакдан ташқари, Пхеньян шимолдаги қўшнисидан кучли дипломатик ёрдам ҳам олади. Айнан Хитойнинг қатъий позицияси туфайли БМТ хавфсизлик кенгаши Шимолий Кореяга янги санкциялар жорий этмаяпти. Сўнгги йилларда шу мазмундаги резолюцияларга хитойликлар вето қўйиб келмоқда.
Аммо КХДР фақатгина бир томонга суяниб қолмасдан, Москвадан ҳам маълум даражада паноҳ изламоқда. Расмий Пхеньян Россия билан савдо ва иқтисодиёт ҳамкорликнинг чуқурлашишига умид қилмаса ҳам бўлади. РФнинг Хитойга нисбатан маблағи кам, бундан ташқари, Кремль ўз ресурсларини Шимолий Кореяга бермоқчи эмас. Албатта, айрим манфаатли нуқталар ҳам бор. Масалан, руслар КХДРдан келадиган арзон ишчи кучига муҳтож. Пхеньян ҳам бунга қарши эмас, сабаби мигрантлар ишлаб топган пулнинг катта қисми мамлакат ғазнасига келиб тушади.
Бундан ташқари, “ДХР” ва “ЛХР” вариантлари санкциялар режимини четлаб ўтишга ҳам ёрдам бериши мумкин. масалан, шимоллик ишчилар расман Донбассга бориши, у ердан эса Россияга ўтиб кетиши мумкин.
Асосий сабаб иқтисодиётга боғлиқ эмас
Аммо Шимолий Кореянинг бу қадамни ташлашга мажбур қилган асосий сабаб иқтисодиёт эмас. Пхеньян РФнинг қўшимча дипломатик қўллаб-қувватлашига умид билдирмоқда.
Украина инқирозининг бошланиши билан КХДР Москвани доимий равишда қўллаб келган кам сонли давлатлардан бири бўлди. Масалан, март ойида БМТ Бош ассамблеясида қабул қилинган Россия ҳаракатлари қораланган резолюцияга Шимолий Корея вакиллари қарши овоз берди. Эндиликда улар “ДХР” ва “ЛХР”ни тан олиш орқали янада кескин қадам ташлади.
КХДР раҳбарияти бунга жавобан Россиянинг БМТдаги ижобий ҳаракатларини кутмоқда. Хусусан, рус дипломатлари Пхеньян учун муаммо туғдириши мумкин бўлган ҳужжатларни блоклаб қўйиши, янги санкциялар жорий қилинишини тўхтатиб туриши мумкин.
Жорий вазиятда Шимолий Корея фақатгина бир масалада йўқотишга дуч келди: Украина билан расмий муносабатлар узилди. Аммо бу унча қўрқинчли эмас, сабаби инқирозгача ҳам Киев билан иқтисодий алоқалар ҳажми жуда кам эди.
