Отангга бор, онангга бор
Сарсон экологик муаммога ечим борми?
17 октябр кунги ҳавонинг ифлосланиш даражаси рекорд қайд этгани кўпчиликка маълум. Бу натижа эса 2 йилдан буён такрорланмоқда. Буни қарангки, айнан ушбу рекорд қайд этилган кундан 1 ҳафта аввал бўлиб ўтган матбуот анжуманида журналистларнинг ушбу масала юзасидан саволга қўмита раиси ўринбосари бироз асабийлашган ҳолда жавоб берганди.
“Мениям саволим борда. Шу Тошкент шаҳрини ҳавоси 2-ўринда 3-ўринда деган нарсаларни мен билан бир таҳлил қилайлик. Қаерда факт бор, унақақ фактнинг ўзи йўқ. Тошкент шаҳрининг яшиллиги, дунёнинг саноқли мамлакатларида бунақа яшиллик бор. Элчихонанинг ичидан чиққан битта материал билан у сайт бутун бир дунёни сайтига ўтирғизмаслик керак.”
Жавоб якунида Гидреометрология хизматининг манбаларига ишониб ишлаш кераклиги ҳам таъкидланганди.
Марказ мутахассислари эса бунинг аксини гапирмоқда. Элчихона ҳудудидаги ҳавонинг ифлосланиш даражасини ўлчовчи датчик ишламаётган экан, аммо пойтахтдаги 2 та автоматик стансия Американинг ИҚАИР сайтига узатган маълумотлар натижаларни тасдиқлаган.
Экология қўмитасининг яшиллик бўйича гапи кўпчиликни ҳайрон қолдирган бўлса ажаб эмас. Чунки шаҳарда яшаётганларнинг кўпчилиги қачонлардир яшилликка бурканган боғлари бугун аввалгидек кўркка эга эмас.
Мана бундай 16 йиллик яшиллик даражаси ўзгаришини кўрсатаётган расмлар эса иғвогарлар томонидан тўқиб чиқарилгандир, балки?
Лекин бугун юртимизга бошқа давлатдан келиб, қайтаётганда заҳарли ҳаво ҳақида гапираётганларга қандай жавоб бериш мумкин.
“Тошкентга келган куним (24-октябр) бахтимга ёмғир ёғаётган экан, ҳаво жуда тоза эди. Лекин ёмғир тингач, ҳақиқатан ҳавонинг ифлослиги, нафас олиб бўлмаслигини сездим. Шахсий машиналарнинг кўплиги, улардан чиқаётган заҳарли тутун туфайли шаҳар ҳавоси меъёридан-да ёмонлашиб бормоқда. Айнан шулар ҳам Тошкент ҳавосининг ифлосланишига сабаб бўлмоқда. Қандайдир ечимини, албатта, топиш шарт”, — дейди Нобел мукофоти совриндори Рае Квон Чунг интернет нашрига берган интервюсида.
Экоблогерлардан бирининг фикрига кўра, бугун автомашиналар сони ортиши, қурилишнинг кескин кўпайиши ва бунинг натижасида яшилликнинг йўқолиши каби табиатга зарар омилларнинг бари бир вақтда Ўзбекистонда содир бўляпти. Чет мамлакатда қурилиш майдонлари олдида чангни босиш учун сув сепиш ускуналар ўрнатилади, бизда эса йўқ.
Қурилиш соҳаси эса алоҳида мавзу. Давлат статистика қўмитаси маълумотига кўра, 2022- йилнинг январ–апрел ойларида ҳудудлар бўйича қурилиш ишларининг энг юқори ўсиш суръати Тошкент шаҳрида кузатилган. Бу эса 2021-йилнинг мос даврига нисбатан 111,2 фоизни ташкил этади. Тинимсиз қуриш ва бузилишларнинг етказаётган зарарига кўра эса ҳеч қандай чора йўқ.
Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш қўмитаси томонидан маълумот берилишича, ҳозирда 2 млн 300 минг тонна атрофида атмосфера ҳавосига чиқинди чиқяпти. Унинг катта қисми автомобиллар ва кейинги ўринда саноат корхоналари ҳисобига тўғри келяпти. Бугун жамоат транспортидан кўра шахсий автомобиллар сони ортиб бормоқда. Чунки бу тизим ҳам тартибга солинмаган. Бир автобусда тиқилиб ўқишга, ишга қатнаш кўпчиликка ёқмайди, албатта.
4-ноябрда содир бўлган чанг бўрони кўпчиликнинг ёдида бўлса керак.
Мана шундай табиат ҳодисаларига, экологиянинг бузилишига ечим бўлиши учун бундан бир неча кун олдин эса Президентимиз томонидан яшил макон лойиҳаси эълон қилинган эди.
Лойиҳа доирасида йилига 200 млн туп дарахт ва бута кўчатларини экиш режалаштирилган. Лекин бу дарахтлар ҳам ҳалигача ниҳоллигача қад кўтариб турибди холос. Биргина Ёшлар ишлари агентлиги томонидан экилган ниҳолларнинг дарахт бўлгани ҳисоботи берилди холос. Кўчат ўтқазиш жойининг яхшилаб кўздан кечирилмагани сабаб 4 млндан ортиқ кўчат нобуд бўлиш ҳолигача келиб қолганлиги ҳақида ҳам маълумотлар бор.
Бугун ҳавонинг ифлослигидан азият чекаётган айрим аҳоли вакилларининг ўзи ҳам бор яшилликни йўқ қилиш билан овора. Масалан, Чилонзорда 58 туп дарахт ноқонуний кесиб ташланди. Мирободда дарахтларни сунъий қуритиш йўллари танланди, 531 туп дарахт эса ёқиб юборилган.
Биргина “яшил” олам шаҳар ҳавосини 2–8 даражага салқинроқ сақлайди. Бугун “бетонлашаётган” Тошкент ҳавоси эса сув ҳавзалари камлиги боис қуруқлашиб кетмоқда.
Ҳозир Олий Мажлис Қонунчилик палатасида Экологик кодекс ишлаб чиқиш масаласи бўйича муҳокамалар бошланган. Унда бу муаммоларга ечим бўлиши мумкин бўлган таклифлар ҳам бор.
Шаҳар бўйлаб яшил белбоғ ташкил этиш, кўчаларга сув сепиш таклифлари ҳам бор. Аммо Уларни амалиётга қўллашдан аввал йўл қўйилган камчиликлар чуқур таҳлилдан ўтказилиса, мақсадга мувофиқ.
