АҚШ жанговор шароитлар учун “ақлли қон хужайралари” ни яратмоқда
“Ақлли қон” ҳаётий функцияларни сақлаш, қон ивишини тезлаштириш ва экстремал шароитларга мослашишни таъминлайди.
АҚШ Мудофаа вазирлигининг илғор тадқиқотлар агентлиги (DARPA) инсон организми имкониятларини кенгайтиришга қаратилган янги илмий ташаббусни ишга туширди. Smart-Red Blood Cells (Smart-RBC) деб номланган лойиҳа синтетик биология орқали модификацияланган қизил қон таначаларини яратишни кўзда тутади.
Мазкур “ақлли” хужайралар махсус биотизимлар ёрдамида физиологик сигналларни аниқлаш, қарор қабул қилиш ва организм ҳолатига мос равишда жавоб бериш қобилиятига эга бўлади. Уларнинг асосий вазифаси — қийин жанговор шароитларда ҳаётий функцияларни сақлаш, қон ивишини тезлаштириш ва оғир жароҳатларда омон қолиш имкониятларини оширишдир.
DARPA маълумотига кўра, яратилаётган хужайралар учта асосий функцияни ўз ичига олади: биомаркерни аниқлаш, қарор қабул қилиш ва зарур моддаларнинг чиқарилишини таъминлаш. Дастлабки босқич тадқиқотлари жисмоний кўрсаткичларни сақлаш ҳамда гемостазни кучайтиришга йўналтирилган. Кейинги босқичларда эса улар терморегуляция, универсал қон мослиги ва юқори баландликларга мослашиш каби функциялар билан кенгайтирилиши режалаштирилган.
36 ойлик лойиҳа икки босқичда амалга оширилади: биринчи босқичда хужайраларга синтетик биологик механизмларни муваффақиятли қўшиш ва уларнинг барқарорлигини исботлаш, иккинчи босқичда эса уларнинг самарадорлигини реал шароитларда синовдан ўтказиш белгиланган.
Smart-RBC ташаббуси ҳозирча тажриба босқичида бўлса-да, Пентагоннинг бу йўналишга катта маблағ йўналтираётгани ушбу технологиянинг ҳарбий тиббиёт ва мудофаа соҳасидаги улкан истиқболини кўрсатмоқда.
