Британиянинг Nature журнали Ўзбекистон бўйича маълумотлардаги хатолик сабаб шов-шувли мақоласини бекор қилди

Британиянинг Nature илмий журнали Ўзбекистон бўйича қўлланган маълумотларда аниқланган ноаниқликлар туфайли иқлим ўзгаришининг иқтисодий оқибатлари ҳақидаги муҳим тадқиқотни бекор қилди. Мазкур тадқиқот 2024 йил апрель ойида чоп этилган бўлиб, унда аср охирига келиб иқлим ўзгаришидан кўриладиган иқтисодий зарар аввал тахмин қилинганга нисбатан анча юқори экани таъкидланган эди. Мазкур хулосалар халқаро ОАВда кенг тарқалган ва ҳатто марказий банклар томонидан рискларни баҳолашда фойдаланилган.

 

Бир гуруҳ иқтисодчилар Ўзбекистон бўйича қўлланган 1995–1999 йиллардаги иқтисодий маълумотларда жиддий ноаниқликлар борлигини аниқлагач, мақолага изоҳ бериш ва уни қайтариб олиш зарурлиги юзага келган. Тадқиқотдан Ўзбекистонни чиқариб ташлаган ҳолда қайта ҳисоб-китоб қилинганда, 2100 йилга бориб глобал ЯИМнинг пасайиши прогнози 62 фоиздан 23 фоизгача камайгани маълум бўлди. Натуре журнали 3 декабрь куни берган расмий баёнотида айнан шу тафовут мақоланинг бекор қилинишига асос бўлганини билдирди.

 

Тадқиқотга Германиядаги Потсдам иқлим ўзгариши бўйича тадқиқот институти олимлари — иқтисодчи Леони Вентс ва илмий ходим Максимилиан Коттс — бошчилик қилган. Улар иқлим ўзгаришининг иқтисодий таъсирини аниқроқ баҳолаш учун янги методлар ишлаб чиқиб, айрим давлатларгагина эмас, балки кичикроқ ҳудудлар — масалан, штат ва вилоятлар миқёсидаги маълумотларни ҳам қўллаган. Шунингдек, фақат ҳарорат эмас, балки ёғингарчилик ва экстремал иссиқ даврлар каби кўплаб омиллар ҳам ҳисобга олинган.

 

2025 йил август ойида Стенфорд университети профессори Соломон Сянг бошчилигидаги тадқиқотчилар гуруҳи ушбу ишга шарҳ эълон қилиб, айнан Ўзбекистон бўйича нотўғри маълумотлар Потсдам олимларининг хулосаларини кескин бузганини таъкидлади. Сянгнинг айтишича, глобал ЯИМнинг 2100 йилгача 20 фоизга қисқариши ўзи ҳам жуда йирик кўрсаткич бўлсада, тадқиқотда айтилган 60 фоизлик пасайиш “мутлақо реал чегаралардан ташқарида” бўлган.