Мустақилликнинг 35 йиллигига совға: Бўстонлиқда янги шамол электр станцияси ишга туширилди
Лойиҳа йилига 50 млн кВт·соатгача электр ишлаб чиқариб, қарийб 20 мингта хонадон эҳтиёжини таъминлаш имконини беради.
Тошкент вилоятининг Бўстонлиқ туманида 20 МВт қувватга эга Чорбоғ шамол электр станцияси фойдаланишга топширилди. Станцияда ҳар бири 5 МВт қувватга эга тўртта шамол турбинаси ўрнатилган бўлиб, у йилига 50 млн кВт·соатгача электр энергияси ишлаб чиқариши мумкин. Расмий маълумотга кўра, бу қарийб 20 мингта хонадоннинг электр энергиясига бўлган эҳтиёжини таъминлаш имконини беради.
Лойиҳа Ўзбекистон ва Хитой ўртасидаги ҳамкорлик доирасида амалга оширилган. Унинг учун Хитой ҳукумати томонидан 28 млн доллар миқдорида беғараз грант ажратилган. Қурилиш-монтаж ишлари, электр тармоқларига улаш ва муҳандислик инфратузилмасини тайёрлаш «Ўзбекгидроэнерго» АЖ томонидан амалга оширилган.
Станциянинг ишлаб чиқарадиган электр энергияси марказий электр тармоғига узатилади. «Ўзбекгидроэнерго» АЖ етакчи мутахассиси Ҳабибхон Мусурмонқуловнинг тушунтиришича, станция тармоққа уланган ва электр энергиясини шамол энергиясидан ишлаб чиқаради. Бунда электр ишлаб чиқариш учун газ ёки бошқа ёқилғини ёқиш талаб этилмайди.
Чорбоғ лойиҳасининг 20 МВтлик ўрнатилган қувватини унинг йиллик ишлаб чиқариш ҳажми билан аралаштирмаслик керак. 20 МВт станциянинг максимал ўрнатилган қувватини билдирса, 50 млн кВт·соат - бир йил давомида ишлаб чиқарилиши мумкин бўлган электр энергияси ҳажмидир. Шамол электр станциясининг амалдаги ишлаб чиқариши эса шамол тезлиги ва бошқа табиий шароитларга қараб ўзгаради.
Станция қурилиши босқичида Энергетика вазирлиги лойиҳа йилига ўртача 50 млн кВт·соат электр ишлаб чиқариши, бунинг ҳисобига 15 млн куб метр табиий газни тежаши ва атмосферага 22 минг тонна зарарли газ чиқарилишининг олдини олишини билдирган.
Чорбоғ ишга туширилган пайтда Ўзбекистонда шамол энергетикаси аллақачон йирик генерация манбаларидан бирига айланиб улгурган. Энергетика вазирлигининг 2026 йил июлидаги маълумотига кўра, мамлакатда 6 та шамол электр станцияси фаолият юритиб, уларнинг умумий қуввати 1 672 МВтни ташкил этган. Шу даврга қадар қуёш ва шамол электр станцияларида йил бошидан 7 млрд кВт·соат электр ишлаб чиқарилган.
Шамол энергетикасининг ишлаб чиқаришдаги улуши ҳам ошиб бормоқда. Масалан, 2026 йил июнида мамлакатдаги йирик шамол электр станциялари 245,7 млн кВт·соат электр энергияси ишлаб чиқарган. Шу ойда қуёш ва шамол станциялари жами 1,2937 млрд кВт·соат электр ишлаб чиқарган, бу 2025 йил июнига нисбатан 22,9 фоиз кўп.
Шу билан бирга, шамол энергетикасининг мамлакат умумий электр ишлаб чиқаришидаги ўрни ҳозирча иссиқлик энергетикасидан анча кичик. 2026 йил мартидаги расмий маълумотда Ўзбекистондаги жами электр станцияларининг ўрнатилган қуввати 25 797 МВт экани, шундан 17 551 МВт иссиқлик электр станцияларига, 2 441 МВт гидроэлектр станцияларига, 3 930 МВт қуёш ва 1 652 МВт шамол электр станцияларига тўғри келиши қайд этилган.
Чорбоғдаги 20 МВтлик янги қувват шу умумий тизим фонида катта ҳажм эмас. Бироқ лойиҳа Ўзбекистонда қайта тикланувчи энергия манбалари ҳисобидан янги генерация қувватларини босқичма-босқич кўпайтириш жараёнининг бир қисми сифатида ишга туширилди.
Бу жараён электр энергиясига талаб ошиб бораётган шароитда кечмоқда. Энергетика вазирлиги 2026 йил 9 июлида соат 21:00 ҳолатига республикадаги электр энергияси истеъмоли 12 621 МВтни ташкил этгани ва бу бир йил аввалги шу вақтга нисбатан 1 231 МВт ёки 10,8 фоиз юқори бўлганини билдирган. Ўша пайтда электр станцияларида 11 921 МВт қувватда электр ишлаб чиқарилган.
Бундай шароитда янги генерация қувватларини ишга тушириш билан бирга, мавжуд электр тармоқларининг имкониятларини кенгайтириш ҳам муҳим бўлади. Чунки ишлаб чиқарилган электр энергияси истеъмолчига етиб бориши учун станцияларни узатиш инфратузилмасига улаш талаб этилади. Чорбоғ лойиҳасида электр тармоқларига улаш ишлари қурилишнинг алоҳида босқичи сифатида амалга оширилган.
«Ўзбекгидроэнерго» келгусида қувватларини 5,5 ГВтгача оширишни мақсад қилган. Ҳабибхон Мусурмонқуловнинг маълумотига кўра, компания янги гидроэлектр станцияларини қуришни режалаштирмоқда, истиқболда шамол энергетикасини кенгайтириш имкониятлари ҳам кўриб чиқилади.
Гидроэнергетика бўйича бу режалар учун алоҳида давлат мақсадлари ҳам белгиланган. Президентнинг 2026 йил 1 майдаги ПҚ–163-сон қарорига мувофиқ, «Ўзбекгидроэнерго» 2026 йил якунига қадар 114 МВт ишлаб чиқариш қувватини фойдаланишга топшириши ва 7,1 млрд кВт·соат электр энергияси ишлаб чиқариши керак. 2032 йил охиригача эса гидроэнергетикада 3 266 МВт қўшимча қувват яратиш ҳамда умумий қуввати 1 400 МВт бўлган гидротўплаш электр станцияларини қуриш белгиланган.
Қайта тикланувчи энергетика бўйича умумий кўрсаткичлар ҳам сўнгги йилларда сезиларли ўсган. Энергетика вазирлиги маълумотига кўра, қуёш ва шамол электр станцияларида ишлаб чиқарилган электр ҳажми 2022 йилдаги 434 млн кВт·соатдан 2025 йилда 10,5 млрд кВт·соатга етган. 2026 йилнинг январь–июль ойларида эса бу кўрсаткич 7 млрд кВт·соатни ташкил қилган.
Абдужалилов Дониёр тайёрлади
