Ozarbayjonning Qorabog'ni qaytarib olishi qanday o'zgarishlarga olib keldi?
Bir yil muqaddam ikkinchi Qorabog‘ urushi yakunlangan edi.
Bundan roppa-rosa bir yil muqaddam Ikkinchi Qorabog‘ urushi nihoyasiga yetdi. 2021yil sentabrida boshlangan urush yakunida butun Kavkazorti mintaqasida geosiyosiy vaziyat o‘zgarib ketdi.
Eng avvalo Ozarbayjon Qorabog‘ning katta qismida o‘z suverenitetini tiklashga muvaffaq bo‘ldi. Qariyb o‘ttiz yil davomida bu hududda tan olinmagan Tog‘li Qorabog‘ respublikasi hukmronlik qilib keldi. Bu maʼmuriy birlik doimiy ravishda Armaniston tomonidan qo‘llab-quvvatlandi.
Bokuga butun urush davomida Turkiya katta yordam berdi. Eng avvalo zamonaviy harbiy texnikalar yetkazib berilishi Ozarbayjonga katta strategik ustunlik taqdim etdi. Bu o‘rinda Turkiyaning Bayraktar uchuvchisiz qurilmalarini alohida taʼkidlash lozim. Ozarbayjon bu qurolni qo‘llash orqali nisbatan kam yo‘qotishlar evaziga Armaniston marralarining va texnikalarini yo‘q qilishga muvaffaq bo‘ldi. Urush yakunidan keyin hattoki NATO unda uchuvchisiz qurilmalarning qo‘llanilishini o‘rganib chiqishga kirishdi.
Aksariyat tahlilchilarning fikricha, Qorabog‘ urushi yangi turdagi lokal urushlarning umumiy ssenariysini ko‘rsatib beradi. Turkiyaning Ozarbayjonni qo‘llab-quvvatlashi ortidan uning Janubiy Kavkazdagi mavqeining keskin ko‘tarilib ketdi. Mintaqada katta taʼsirga ega o‘yinchi – Rossiya ham maʼlum maʼnoda buni tan olishga majbur bo‘ldi. Shu bilan birga ayrim ekspertlar Turkiya Boku tarafida jang qilish uchun Suriyada katta jangovar tajriba orttirgan qurolli guruhlarni yaqin Sharqdan Qorabog‘ga tashlangani doimiy ravishda taʼkidlab kelinadi. Xususan, Eron va Rossiyadagi baʼzi tahlilchilar shu taxminni ilgari suradi.
Rossiya bir qancha kelishuvlardan keyin Turkiya bilan qo‘shma monitoring markazi tuzdi. Moskva Karnegi markazi direktori Dmitriy Treninning fikricha, bu orqali Turkiya qariyb bir asrdan keyin Kavkazortiga yirik geosiyosiy kuch sifatida qaytishga muvaffaq bo‘ldi. Ushbu monitoring markazida 60 nafar Turkiya va Rossiya harbiylari xizmat qiladi hamda mintaqadagi harbiy vaziyat izdan chiqib ketmasligini nazorat qiladi.
2020 yil 10 noyabr kuni Rossiya, Ozarbayjon va Armaniston o‘rtasidagi uch tomonlama kelishuvlarga ko‘ra, Qorabog‘ga Rossiya Tinchlikparvar kuchlari kiritildi. Ularning soni hozirda 1960 nafarni tashkil etmoqda. Ayrim fikrlarga ko‘ra, Rossiya aynan shu kuchlar orqali mintaqada o‘z taʼsirini nafaqat saqlab qolishga, balki yana-da kuchaytirishga muvaffaq bo‘ldi.
Hozirda Ozarbayjon qaytarib olgan hududlarida mustahkamlanish uchun bir qancha muhim qadamlar tashladi. Xususan, o‘tgan oyda Qorabog‘dagi eng yirik transport koridori – Fuzuliy aeroporti ochildi. Shuningdek, ilhom Aliyev halqaro energetika kompaniyalarini Qorabog‘ga taklif qildi.
