“Tolibon” Afg‘oniston shimolida nazoratni yo‘qotayapti — Andrey Rudenko
7-oktabr kuni Afg‘onistonning Qunduz shahridagi shia masjidida qonli terakt sodir bo‘ldi. Oqibatda yuzdan ortiq kishi halok bo‘lib, 300 dan ortig‘i jarohatlandi.
“Tolibon” teraktda darhol ISHIDni aybladi. O‘z navbatida ISHID ham javobgarlikni zimmasiga oldi. Portlash Afg‘onistonda shusiz ham keskin bo‘lgan vaziyatni yana-da og‘irlashtirishi tabiiy. Ayniqsa, mamlakatda diniy ozchilik bo‘lgan shialarning masjidida terakt – “olov ustiga yog‘ sepish” bilan barobar.
Xalqaro reaksiya
BMT bosh kotibi Antonio Gutterish teraktni qoralab chiqdi va uni “vahshiyona harakat” sifatida baholadi.
Bundan tashqari Eron TIV ham shia masjidiga bo‘lgan hujumni yoqlamasligini bildirdi. Bu –– tabiiy, sababi Eronda shia mazhabi rasmiy maqomga ega. Ushbu hodisa Eron bilan Afg‘oniston munosabatlarini yana-da sovuqlashtirishi mumkin. Bundan tashqari Tehronda “Tolibon”ga nisbatan ishonchsizlik ruhi saqlanib qolmoqda. Bunga eng katta sabablardan biri 1998 yilda Tehronda Eron konsulxonasi xodimlari o‘ldirilishi bo‘lib, eronlik baʼzi tahlilchilar bu hodisalar qayta takrorlanishidan xavotir bildiryapti.
Bu borada, ayniqsa, Rossiya tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Andrey Rudenkoning fikrlari eʼtiborga molik. Rudenko “Tolibon” Afg‘oniston shimolida nazoratni yo‘qotayotganini taʼkidladi. U harakat xavfsizlikni taʼminlay olmasligi to‘g‘risida maʼlumotlar mavjudligini aytgan. Bu Rossiyaning avvalgi bayonotlariga nisbatan qarama-qarshi fikr. Bir necha hafta avval Rossiya Prezidentining Afg‘oniston bo‘yicha maxsus vakili Zamir Kabulov “Tolibon” Afg‘oniston shimolida ISHID taʼsiri kuchaymasligiga kafolat bo‘lib xizmat qilishini aytgan edi.
“Tolibon” nima deydi?
Harakat teraktdan so‘ng darhol uni ISHID uyushtirganini maʼlum qildi. Bir necha soatlardan so‘ng bu bayonot tasdiqlandi. Afg‘oniston bosh vazirining ikkinchi o‘rinbosari, “Tolibon” aʼzosi Abdusalom Xanafiy portlashdan so‘ng xazoralar vakillari (aynan shu xalq Afg‘onistondagi shia mazhabiga eʼtiqod qiladi) bilan uchrashdi. Baʼzi maʼlumotlarga ko‘ra, Xanafiy xazoralar xavfsizligi bo‘yicha kafolat bera olmasligini aytgan. Agar bu xabar tasdiqlansa, toliblar haqiqatdan ham shimolda nazoratni yo‘qotayotgani tasdiqlanadi.
Avvalroq Afg‘onistonda urush ehtimoli saqlanib qolayotgani hamda “Tolibon” to‘ylarda musiqani taqiqlab qo‘ygani xabar qilingandi.
Jahongir Qo'ziyev
