Osiyoni rekord darajadagi issiqlik qamrab oldi
Mamlakatlar anomal ob-havoga tayyor bo‘lishi kerak.
Bu yil butun dunyo bo‘ylab millionlab odamlar, shu jumladan, osiyoliklar ham jazirama issiqni boshdan kechirmoqda.
Olimlarning taʼkidlashicha, iyul kuzatuvlar tarixidagi eng issiq oy sifatida qayd etilgan. Hukumatlar haroratning 1,5S dan oshib ketishining oldini olishga vaʼda berishdi – bunga qazib olinadigan yoqilg‘i chiqindilarini kamaytirish orqali erishish mumkin.
Ammo olimlarning aytishicha, yaqin to‘rt yil ichida buga erishib bo‘lmaydi. Hozir yer shari sanoatdan oldingi davrga nisbatan 1,1S issiqroq. Ammo xavotirlisi, bu yil Osiyoda mazkur o‘sish yana-da yuqori bo‘ldi.
Yigirmaga yaqin iqlimshunos olimlar tomonidan tuzilgan so‘nggi hisobotga ko‘ra, bu yil boshida 4,5 milliarddan ortiq aholi istiqomat qiladigan Osiyoning ko‘plab qismlarida havo harorati 2 darajaga ko‘tarilgan. 2023 yilgi haddan tashqari jaziramaning taʼsiri esa butun qitʼa mamlakatlarida sezildi.
Janubiy Koreyada may va avgust oylarida jazirama tufayli kamida 23 kishi halok bo‘ldi, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan uch baravar ko‘p. Mamlakatning ayrim hududlarida havo harorati +38 darajagacha ko‘tarilgan.
Yaponiyada iyul oyi o‘rtalarida harorat rekordlari yangilagani uchun issiq urishi haqida ogohlantirishlar eʼlon qildi. Birgina mamlakat poytaxti Tokioda harorat rekord darajadagi +38 ga yetdi, bu Tokiodagi o‘rtacha haroratdan 8 darajaga yuqori. Iyul oyida esa bor-yo‘g‘i bir hafta ichida mahalliy OAV mamlakat bo‘ylab jazirama tufayli 9000 dan ortiq odam kasalxonaga yotqizilganini xabar qildi.
Xitoyda ham issiqlik to‘lqini qayd etildi. Ayrim provinsiyalarda termometrlar +52 darajani ko‘rsatgan. Pekinda so‘nggi 60 yildan ortiq vaqtdagi eng issiq iyun qayd etildi.
Hindistonda may oyida shiddatli issiqlik to‘lqini mamlakat shimolini qamrab oldi, harorat poytaxt Dehlining ayrim qismlarida rekord darajadagi +49,2 ga ko‘tarildi.
Issiqlik to‘lqinlari dunyodagi eng halokatli tabiiy ofatlardan biri bo‘lib, baʼzida zilzilalar, tayfunlar yoki toshqinlardan ko‘ra ko‘proq odamlarni halok qiladi. Shuningdek, ular yo‘llarni eritishi, infratuzilmani yo‘q qilishi va o‘rmon yong‘inlarini keltirib chiqarishi mumkin.
Singapurda may oyida harorat + 37 ni tashkil etib, qirq yil avvalgi rekordni yangilagan. Bundan birinchi navbatda tashqarida mehnat qiladiganlar aziyat chekkan. Ishchilardan kun qizigan vaqtda dam olishlari so‘raldi.
Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha hukumatlararo panel hamraisi bo‘lgan professor Chouning so‘zlariga ko‘ra, keyingi o‘n yilliklarda Osiyoda aholi soni ikki baravar ko‘payishi kutilmoqda, asosan Tailand, Indoneziya va Vyetnam kabi mamlakatlarning ikkinchi darajali shaharlarida o‘sish kuzatiladi.
Professor Chou, emissiyalarni kamaytirish bilan birga mamlakatlar ham jazirama to‘lqinlarga moslashishi kerak deb hisoblaydi. Masalan, Singapur ko‘proq yashil maydonlar, yopiq yo‘laklar qurish va ko‘proq boshpana taklif qilish uchun binolar dizaynini o‘zgartirishni rejalashtirmoqda.
Biroq xuddi shu mintaqadagi kambag‘al davlatlar shunga o‘xshash choralarni amalga oshirishga qodir emas. Issiqlik bilan kurashish rejalari mavjud bo‘lsa ham, ular odatda kam moliyalashtiriladi va ko‘pincha kambag‘al jamoalarga eʼtibor bermaydi.
Misol uchun, Tailandda issiqlik to‘lqinlari haqida milliy darajadagi erta ogohlantirish tizimi mavjud bo‘lib, odamlarga faqat boshpana topish yoki ochiq rangli kiyim kiyish tavsiya etiladi.
Muvaffaqiyatga erishgan past byudjet rejasiga misol qilib Hindistonning g‘arbiy Ahmedobod shahrini aytish mumkin. 2013 yilda 1344 kishining o‘limiga olib kelgan dahshatli issiqlik to‘lqinini boshdan kechirganidan keyin shahar maʼmuriyati ushbu rejani ishlab chiqdi. Unga ko‘ra, tunuka va asbest tomlarini sovitish uchun oq bo‘yoqdan foydalanildi. Ular shahar uy xo‘jaliklarining to‘rtdan bir qismini tashkil qiladi. Hindistonning boshqa shaharlari bu rejani takrorlashga harakat qilishdi.
Ayrim ekspertlar jazirama to‘lqinlarini sekin taʼsir qiluvchi falokat deb atashadi, chunki baʼzi kasalliklar issiqda kuchayadi. Shuningdek, suvsizlanish yana ko‘plab kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin.
Haddan tashqari yuqori harorat ham yurakni qattiqroq ishlashga majbur qiladi. Tana haroratining yarim darajaga ko‘tarilishi yurak urish tezligini 1 daqiqada 10 martaga oshirishi mumkin. Mayo Slinis maʼlumotlariga ko‘ra, agar oftob urgan odam davolanmasa, hatto o‘limga olib kelishi mumkin.
