"Sanksiya ostidagi korxonalarga — O‘zbekiston hukumati yordam beradimi?"
Rossiya-Ukraina urushida Moskvaga yordam bergani uchun AQSH, Yaponiya va Britaniya sanksiya qo‘llagan bir qancha O‘zbek korxonalari bor. Hukumat ularga taqiqdan chiqishda yordam beradimi — bu savolni Investitsiya, savdo va sanoat vaziri o‘rinbosari Akram Aliyevdan Zamon.uz muxbiri so‘radi."
Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi nafaqat Rossiya iqtisodiga balki boshda davlatning iqtisodiy ahvoliga ham sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatdi. Bir qancha korxonalarga xususan, O‘zbekiston korxonalariga ham AQSh, Yevropa Ittifoqi, Yaponiya va Buyuk Britaniya kabi davlatlar sanksiya kiritgan edi. Xo‘sh, o‘z iqtisodiyotini rivojlantirayotgan O‘zbekiston hukumati bu tashkilotlarga sanksiyadan chiqishga yordam beradimi? Zamon.uz muxbiri Shohjahon Majidov Investitsiyalar, savdo va sanoat vaziri o‘rinbosari Akram Aliyevdan javob oldi.
Aliyevning ma’lum qilishicha, Amerika yoki Yevropaning yoki chet elning juda katta O‘zbekistonga hamkor tashkilotlar sanksiyaga tushishi mumkin bo‘lgan yoki sanksiya e’lon qilinganda hukumatga jo‘natadi.
“U kompaniyalarning faoliyati tekshirib chiqiladi. Bu nafaqat bizning vazirlik, balki hukumatimiz Vazirlar Mahkamasidagi maxsus komissiya tarafidan bu narsalar o‘rganilib, asosliligi tekshiriladi. Agar asos tashkil qilinadigan bo‘lsa, u korxonalarni yopish yoki u korxonalarni mana shu SWIFT operatsiyalaridan o‘chirish masalasi birdaniga o‘rtaga qo‘yiladi va u narsa davom etadigan jarayon. Chunki ko‘p holatlarda bizda asossiz bo‘lgan tanlovlar ham bor. Nima desam bo‘ladi? Suddan oldin birinchi uni qanchalik aybdor yoki aybdor emasligini isbotlash kerak-ku. O‘shani isbotlab beradigan bo‘lsa, albatta hukumat tarafidan o‘sha kompaniyalar faoliyatini to‘xtatish yoki boya aytganimdek, savdo operatsiyalaridan uzib qo‘yish choralari ko‘riladi”, dedi u Zamon.uz’ga bergan intervyusida.
Vazir o‘rinbosarining aytishicha, hozirgi vaqtda sanksiyaga tushgan tashkilotlar hozirgi vaqtda O‘zbekiston hukumati tomonidan o‘rganilmoqda. Unga ko‘ra, bunday jarayonlar to‘xtamayapti har doim bo‘lib turadi.
“Ayrim holatlarda o‘rganish jarayoni uzoq davom etadi, sababi u narsalarning faoliyat turlari ham har xil, har bittasini. Sanksiyaga tushirmoqchi bo‘lgan kompaniyalar faoliyat turlari ham har xil”, deydi Akram Aliyev.
"Jurnalistning ‘Shimolga yordam bergani uchun sanksiyaga tushgan tashkilotlarning Toshkentda o‘tkaziladigan xalqaro iqtisodiy forumga salbiy ta’sir qilmaydimi?’ degan savoliga vazir o‘rinbosari ‘yo‘q’ deb javob berdi."
“Yo‘q, men o‘ylamayman. Bu forumimizning kun tartibida unaqa narsa yo‘q. Biz chet ellik hamkorlar bilan shunchalik ochiq o‘yin, ochiq muzokara olib boryapmizki, hech qanaqa u muammoga olib kelmaydi deb o‘ylayman. Chunki O‘zbekiston bu narsani aytyapti: "Bizlar agar qayerdadir unaqa kompaniyalarni bilsalaring, bizga ro‘yxatini beringlar, bizlar ular bilan ishlayapmiz". Agar biz u narsani rad etib, "yo‘q, bizlar aralashmanglar faoliyatimizga" deganda, bu muammo bo‘lardi. Biz u muammo bilan birgalikda ular bilan ishlab, analizini yuritib va eng asosiysi oqil qaror chiqaryapmiz-da. Bu yerda hech qanaqa "zakritiy" o‘yinlar olib borilayotgani yo‘q. Shuning uchun men o‘ylaymanki, chet ellik hamkorlarimiz ham buni sezib, buni bilib, bu narsaga unday urg‘u bermayapti. Muammo sifatida bizlarga hech qachon bunaqa narsani qo‘ymayapti. Agar bizlarning boshqacharoq fikrimiz, boshqacharoq niyatimiz bo‘lganda edi, ular albatta bunaqa forumlardan foydalanib bu narsani ko‘tarardi”, dedi u.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Yevropa Ittifoqi konsulligi Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushi sabab yangi — 20-sanksiyalar paketini e’lon qilgan edi. Sanksiyaga tushgan korxonalar orasida O‘zbekistonning 2 ta kompaniyasi — Farg‘ona Kimyo Zavodi va Raw Materials Cellulose ham bor edi. Mazkur kompaniyalar Rossiyaga porx ishlab chiqarish uchun paxta sellyulozasini yetkazib berishda gumonlanmoqda. Mazku ikki kompaniya va Rustam Mo‘minov ismli shaxs Yevropa Ittifoqining 19-sanksiyalar paketi ro‘yxatidan ham joy olgan edi.
2025-yil 19-dekabrda Britaniya tomonida e’lon qilingan sanksiyalar ro‘yxatida O‘zbekistondan to‘rtta kompaniya va bitta tadbirkorni o‘z ichiga olgan edi. Ushbu cheklovlar Farg‘ona kimyo zavodi, Gelion Business Trade, Chemistry International, Raw Materials Cellulose kompaniyalari hamda toshkentlik tadbirkor Rustam Mo‘minovni qamrab olgan edi.
