18 йиллик умр кушандаси ёхуд пассив чекувчига айланаётган болалар
Ўзбекистонда 21 ёшга тўлмаганларга тамаки ва спиртли ичимликлар сотиш тақиқланди. Хўш, ёш чегараси нега ўзгарди?
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотига кўра, чекиш таъсири остида 25 дан ортиқ касаллик (юрак-қон томир, ўпка ва саратон)ларнинг организмда ривожланиши кучаяди. Тиббий тадқиқотлар бўйича Британия Кенгаши олимларининг кўп йиллик изланишлари хулосаларида ўпка саратони ва миокард инфарктининг чекиш билан боғлиқлиги ҳақида жиддий илмий далиллар келтирилган.
Юрак ишемик касаллиги ва инсультдан ўлим ҳолатларининг 70 фоизи чекувчи ва спиртли ичимликлар ичувчи одамларга тўғри келади. Статистик маълумотлар ҳар бир чекувчи одам ўз ҳаётини 18 йилга қисқартиришини кўрсатади.
ЖССТ маълумотларига кўра, тамаки маҳсулотининг инсон организмига зарарли таъсиридан ҳар йили сайёрамизнинг 6 миллионга яқин аҳолиси вафот этади. Уларнинг 12 фоизи чекувчи бўлмаган (пассив чекувчилар)дир. Ачинарлиси шуки, болалар пассив чекувчилар бўлиб қолмоқда. Яъни улар атрофидаги одамларнинг чекиши оқибатида тамаки тутуни аралаш ҳаво билан нафас олишади.
Илмий тадқиқотларда ҳатто пассив чекиш ҳам одамда касалликка чалиниш, ногиронликка йўлиқиш ва ўлим хавфини оширишини исботланган.
АҚШ олимларининг фикрига кўра, чекувчилар орасида коронавирус билан боғлиқ оғир ҳолатлар чекмаганларга қараганда кўпроқ учрамоқда. Шунингдек, тамаки тутуни касалликка қарши иммунитетнинг бирламчи курашувчан жавобига сабаб бўлувчи интерферонларни блоклайди.
21 ёшга тўлмаганларга тамаки ва спиртли ичимликлар сотиш тақиқланди
Илгари бу чеклов 20 ёшгача эди. Энди сотувчилар спиртли ичимликлар ва тамаки маҳсулотларини фақат 21 ёшдан ошганларга сотади.
Президент алкоголь ва тамаки маҳсулотлари, тамаки ва никотин воситаларини сотишни тақиқлашни назарда тутувчи "Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг тарқатилишини ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш тўғрисида"ги қонунни имзолади.
Унга кўра, 21 ёшга тўлмаганларга тамаки ва спиртли ичимликлар сотиш тақиқланди. Илгари бу чеклов 20 ёшгача эди. Энди сотувчилар спиртли ичимликлар ва тамаки маҳсулотларини фақат 21 ёшдан ошганларга сотади. Хўш, нега айнан 21 ёш?
«Илмий тарафдан қараганда, инсон мияси 25 ёшга бориб тўлиқ ривожланади. Шу ёшда ўзи чиқарган қарорларга ўзи жавоб бера оладиган бўлади. Қолаверса, илмий текширувларда тасдиқланганки, 21 ёшгача алкоголь ва тамаки маҳсулотларига қарамлик, ундан кейинги ёшдаги қарамликдан бир неча бор юқори бўлади. Тамаки ва алкоголь маҳсулотларидан ўлим кўрсаткичи ҳам худди шундай. Шулардан келиб чиққан ҳолда янги қонунда 21 ёш этиб белгиланди», — дейди Қонунчилик палатаси депутати Қизилгул Қосимова.
Депутатнинг қўшимча қилишича, мазкур қонунни ишлаб чиқиш жараёнида хорижий тажриба ҳам ўрганилди. Мисол учун, АҚШ ва Қозоғистонда 21 ёшга тўлмаганларга тамаки ва алкоголь сотиш тақиқланган. Туркманистон ва Индонезияда 21 ёшга тўлмаганларга фақат алкоголь сотиш тақиқланган.
45 дан ортиқ давлатда амал қилинган тартиб Ўзбекистонда ҳам жорий этилади
Кўп ҳолларда кўча-кўйда, савдо ва хизмат кўрсатиш объектларида тамаки маҳсулотларини очиқ ҳолда кўрсатиб реклама қилинганига гувоҳ бўламиз. Эндиликда, мазкур қонун билан савдо ва хизмат кўрсатиш объектларида тамаки маҳсулотларини кўрсатиш ва очиқ намойиш қилиш тақиқланиши белгилаб қўйилди. Савдо майдончасида фақат қоғозга босилган сотиладиган тамаки маҳсулотларининг рўйхати жойлаштирилади. Маҳсулотларнинг ўзи эса харидорга кўринмайдиган жойда сақланади. Ушбу тартиб 45 дан ортиқ мамлакатда амалга оширилган.
Шунингдек, мазкур қонунга кўра, таркибида никотин мавжуд бўлган маҳсулотлар, қиздириладиган тамаки маҳсулоти, электрон сигареталар, никотин суюқликлари, чилим учун мўлжалланган қоришмалар тамаки маҳсулотларига тенглаштирилади ва уларга нисбатан ҳам ушбу турдаги маҳсулотларни чеклашга қаратилган ҳамма чоралар амал қилади.
Чекиш муаммонгизни ҳал қилиб бермайди
Тамаки маҳсулотлари, шу жумладан, фильтрли ёки енгил сигареталарнинг ҳар қандай турини чекиш соғлиқ учун ўта хавфли. Тамаки қачон ва қай йўсинда истеъмол қилинишидан қатъий назар унинг инсон организмига кучли зарари бўлса борки, асло фойдаси йўқ. «Сиқилганда, ёки муаммога дуч келганда чексам анча енгиллайман» дейдиганлар эса адашади. Бу ўзини-ўзи овутиш ва алдашдан бошқа нарса эмас.
Дунёда тамакидан воз кечишнинг юздан ортиқ усуллари мавжуд. Психологлар фикрига кўра, чекишни ташлаш жараёнида энг қийини дастлабки уч кунни бошдан кечиришдир.
Чекишдан воз кечиш тўғрисида қарор қабул қилган бўлсангиз, ижобий жиҳатлар ҳақида ўйланг. Aсосий ва энг катта ютуқ — сизнинг соғлиғингиз.
Баҳринисо Мадумарова
