Нега Венгрия Украинага ёрдам беришга шошилмаяпти?
Айрим экспертлар буни Будапшетнинг Киевга шахсий адовати сифатида баҳолашмоқда.
Россиянинг Украинага босқинидан кейин Венгрия Европа Иттифоқининг Киевни қўллаб-қувватлаш бўйича ташаббусларини бир неча бор тўсиб қўйди ва яқинда Брюсселнинг 2023 йилда макроиқтисодий ёрдам кўрсатишига вето қўйди.
“Вето ўйини”, “жиннилик”, “бетартиб ҳаракатлар”. Булар Венгриядаги мустақил журналистлар томонидан Будапештнинг 2023 йил учун Украинага Европа Иттифоқи макроиқтисодий ёрдами бўйича келишувдан бош тортганини изоҳлашда қўллаган ибораларнинг бир қисмидир. Шу билан бирга, бош вазир Виктор Орбан бу вето ёки шантаж эмаслигига ишонтиришга уринган.
“Венгрия Украинага молиявий ёрдам беришга тайёр — икки томонлама асосда”, — деб ёзди Орбан Twitter’да.
Натижада ЕИ 15-16 декабрь кунлари бўлиб ўтиши режалаштирилган Брюсселдаги саммит арафасида Киевга 18 млрд евро миқдорида ёрдам пакети бўйича келишиб олди. Аммо бу Венгрия бош вазирининг Киев билан боғлиқ Европа Иттифоқи қарорларини биринчи марта тўсиб қўйиши эмас эди.
Украинада уруш бошланганидан кейин Будапешт ва Киев ўртасидаги муносабатларда муаммолар қайта-қайта пайдо бўлди. Венгрия Россия босқинини қоралашга ва Москванинг ҳаракатларини халқаро ҳуқуқнинг бузилиши сифатида тан олишга шошилмади.
Орбан “Бу бизнинг урушимиз эмас” дейишни яхши кўради ва Россиянинг Украина билан урушини “иштирокчилар томонидан ҳал қилиниши керак бўлган можаро” деб ҳисоблайди.
Яқинда Бош вазир шундай деди: “Венгрия Россия ва Марказий Европа ўртасида биз ҳозир Украина деб атайдиган суверен давлат сақланиб қолишидан манфаатдор”.
Шунга қарамай, Европа Иттифоқининг Россияга қарши санкцияларининг аксарияти Венгрия томонидан қўллаб-қувватланди. Фақат Россиянинг Украинага бостириб киришини қораламаган Рус православ черкови Патриархи Кириллга қарши режалаштирилган чекловларга Будапешт томонидан вето қўйилган. Орбан, шунингдек, Украинага қурол етказиб беришни қўллаб-қувватлашдан бош тортди.
Шу билан бирга, санкцияларни қўллаш нуқтаи назаридан, сиёсатчи Венгрия учун кенг истиснолар, хусусан, Россия нефтидан воз кечиш бўйича ҳам музокаралар олиб борди. Сўнгги пайтларда Будапешт доимий равишда Европа Иттифоқининг Россияга қарши санкциялари ўз иқтисодиётини вайрон қилаётганини даъво қилиб келади.
Орбан яқин ўтмишда Украинанинг дўсти эди
Шу ўринда унинг Украинага нисбатан муносабати сабаблари ҳақида савол туғилади. Негаки, Орбан бир пайтлар Евро-Атлантика алоқаларини ривожлантиришга интилаётган демократик Украинанинг фаол тарафдори ҳисобланган. Масалан, 2008-йилда НАТОнинг Бухарестдаги саммити ҳамда тўрт ойдан кейин Россия-Грузия урушидан сўнг ўша пайтда мухолифатдаги сиёсатчи бўлган Виктор Орбан Украина ва Грузияни иттифоққа қабул қилмаслик қарорини танқид қилганди.
Бироқ 2010 йилда бош вазир бўлгач, унинг фикри ўзгарди. Будапешт ва Киев ўртасида Транскарпат минтақасидаги венгер озчилиги бўйича келишмовчиликлар пайдо бўлди — ўша пайтда у ерда деярли 200 минг венгер яшаган, бугунги кунда улар тахминан 130 мингга яқин. Венгрия ҳукумати, хусусан, украин тили ҳақидаги қонундан норози эди. Қонундан мақсад Украинада рус тилининг таъсирини сусайтириш бўлган, аммо Будапешт қонунни венгер озчилигига ҳам қаратилган деб ҳисоблади.
Венгрия ҳар доим қўшни мамлакатларда яшовчи этник венгерларнинг аҳволига катта эътибор қаратган. Бироқ 2010 йилдан кейин Орбан бу масала бўйича одатий сиёсатдан қисман четга чиқди. 2014 йилда, Россия Қримни аннекция қилганидан бир неча ҳафта ўтиб, у асосий нутқида Украинадаги венгерларнинг ўз-ўзини бошқариш ва жамоавий ҳуқуқларини, шунингдек, улар учун икки фуқаролик ҳуқуқини талаб қилди.
Киевнинг венгер озчилигига нисбатан сиёсатидан норозилиги туфайли Будапешт 2017 йилдан бери НАТОнинг Украина билан ҳамкорлик қилиш лойиҳаларига бир неча бор вето қўйган.
