Тўғри овқатланиш ўлимлар сонини камайтиради
ЖССТга кўра, бу инсон саломатлигини 70 фоизгача кафолатлайди.
Инсон яшаш учун таомланади. Таом бевосита инсон фаолиятига ижобий таъсир кўрсатиб, организмнинг меъёрда ишлашига имкон беради. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти томонидан тўғри овқатланиш одам саломатлигини 70 фоизгача кафолатлаши алоҳида қайд қилинган. Шу сабабли дунёнинг ривожланган давлатларида иложи борича ушбу тамойилга алоҳида эътибор қаратилиб келинмоқда. Овқатланиш танада ҳужайра ва тўқималар ҳосил бўлиши ва янгиланиши, ўсиши, улғайиши учун жуда муҳим бўлиб, турли ноқулай турмуш шароити, касаллик ва бошқаларга бардошлилик хусусиятини шакллантиришга ҳам ёрдам беради.
Zamon.uz тўғри овқатланиш бўйича мутахассисларнинг фикрларини ўрганишга ва уларнинг тавсияларга қулоқ солишга ҳаракат қилди. Уларнинг маълум қилишича, кундалик таомномамизда истеъмол қилаётган овқатларимизнинг сифатига жиддий эътибор қаратишимиз бизни турли касалликлардан сақлайди.
Озиқ-овқат маҳсулоти харид қилишда нималарга эътибор қаратиш лозим?
Абдураҳмон Исмоилов, республика санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси бош мутахассиси:
— Инсон кун давомида қандай меҳнат билан шуғулланишига қараб тўғри овқатланиши лозим. Биласизми, кўп ҳолларда озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилиш оқибатида инсонлар ўртасида ошқозон-ичак фаолиятининг ўткир бузилиши ёки овқатдан заҳарланиш ҳолатлари кўп учрамоқда. Мутахассислар истеъмолга яроқли ёки яроқсиз бўлган озиқ-овқат маҳсулотларни тавсия қилиб, ўз хулосаларини беришган. Улар махсус лаборатория текширувларидан ўтказилиб, яроқли ҳисобланган тақдирда истеъмолга рухсат этилади. Ҳар қандай таомни ёки бирорта озиқ-овқат маҳсулотларини тайёрлаш учун, албатта, шу фаолият билан шуғулланадиган корхона биринчи навбатда яроқли маҳсулотлардан фойдаланиши керак. Лекин ундан тайёрланган истеъмолга яроқли тайёр егулик таомларни нотўғри сақлаш, ташиш, қолаверса, тайёрлаш жараёнида технологик талабларга риоя қилмаслик маҳсулотнинг сифатига жиддий зарар етказади. Турли маҳсулотлардан тайёрланган овқатимиз ҳам истеъмолга яроқсиз бўлиши мумкин ва ушбу маҳсулотларни истеъмол қилиш оқибатида юқорида таъкидлаганимдек ошқозон-ичак фаолиятининг ўткир бузилиши ёки овқатдан заҳарланиш ҳолатлари юзага келади.
Ҳар бир харид қиладиган маҳсулотларимизни фақатгина рухсат этилган савдо нуқталаридан сотиб олишимиз керак. Истеъмолчи сифатида ушбу маҳсулотларнинг хавфсизлик кўрсаткичлари бўйича расмий ҳужжати борлигига эътибор қаратишингиз лозим. Яъни сиз истеъмолчи сифатида сотувчидан маҳсулотни истеъмолга яроқлилиги тўғрисида ҳужжат билан таништиришни, кейин эса айнан мазкур маҳсулот ёрлиғи бўйича ким томонидан ишлаб чиқарилгани, истеъмолга яроқлилик муддатини текширишингиз шарт. Ушбу маҳсулотни ишлаб чиқарилган санаси ва истеъмолга яроқлилик муддатига эътибор беришимиз билан биргаликда мазкур маҳсулотнинг ташқи кўриниши бўйича айнан унга хос белгиларнинг ўзгарган ёки ўзгармаганлигига, айниган-айнимаганлигига эътибор қаратганингиздан сўнг харид қилиш мақсадга мувофиқ бўлади.
Тўғри таомланиш билан 99 фоиз касалликнинг олди олинади
Дилафрўз Шарифова, диетолог:
— Аслида тўғри овқатланиш деган тушунча умуман йўқ. Бироқ рационал петания мавжуд. Тана учун учта озиқлантирувчи восита бор. Булар оқсиллар, углеводлар ва ёғлар. Клетчаткани ҳам бунга қўшишимиз мумкин. Мана шу тўрталасини тенг миқдорда истеъмол қилиш рационал овқатланиш дейилади. Унинг замонавий номи тўғри овқатланиш деб юритилади. Тўғри овқатланиш учун нималарга эътибор қаратиш керак?
Парҳез – касал ва соғлом одамларга буюриладиган овқатланиш тури ҳисобланади. Барча соғлом инсонлар рационал овқатланишга эътибор қаратиши керак. Бироқ бунга очлик кирмайди. Очлик инсонга озиш, семириш ёки соғлом бўлиш учун ёрдам бермайди. Инсоннинг ўз соғлиғига эътибор бериши, бу – интизом билан овқатланиши. Яъни уч маҳал овқатланишни ўз вақтида ва интизом билан бажариши унга соғлом бўлишига ёрдам беради. Ошқозон ости томонидан инсулин ва ўт суюқлигидан ҳар уч соатда ишлаб чиқарилади. Ушбу суюқлик овқат ҳазм бўлишини осонлашади. Ошқозонга овқат тушмаса, ўтдан томиб турадиган суюқлик ошқозонда димланиб, эрозияни юзага келтиради ва ошқозон шиллиқ деворининг емирилишига олиб келади. Бу эса ошқозон яраларини вужудга келтиради. Шу сабабли тартибли овқатланишни йўлга қўйиш лозим.
Меъёр – нейтрал тушунча. Барчанинг вазни турлича бўлгани ҳолда уларнинг ошқозон ҳажми ҳам ҳар хил. Демак, кимдир ярим коса овқатга тўйса, кимдир бир коса овқатга ҳам тўймай қолиши мумкин. Шунинг учун ҳам мана шунча овқат истеъмол қилиш керак деган қонун-қоида йўқ. Бироқ овқатдан олдин ичимлик ичишга эътибор қаратишимиз керак. Сабаби бу истеъмол қилаётган овқатимизнинг ҳазм бўлишини тезлаштиради ва унинг танамизга энергия бўлиб ёйилишига имкон яратади. Шунингдек, ортиқча ёғ тўпланишининг ҳам олдини олади. Сув истеъмол қилганимиздан сўнг кўп овқат еёлмаймиз. Бундан ташқари, овқатни салатлар билан бирга истеъмол қилсак ҳам, унинг тез ҳазм бўлишини тезлаштиради.
Иштаҳа очилиб кетиши ёки қорни тўйганини билмаслик кўп беморларимизни қийнайди. Очлик ва тўқлик ҳиссиётлари бор. Аслида танамизни асаб тизимимиздан ташқари гормонал тизим ҳам бошқаради. Айнан булар тўқлик ва очликка жавоб беради. Инсоннинг ўз-ўзидан иштаҳа очилиб кетмайди ёки ўз-ўзидан кўп овқат еб қўймайди. Гормонлар шу нарсага мажбурлагани учун шунақа бўлади. Ортиқча вазнга эга бўлган инсонларнинг очлик билан озишига мен юз фоиз қаршиман. Чунки очлик ва тўқлик гормонларининг ишига аралашиб қўйган бўламиз. Бу эса нотўғри. Рационал овқатланиш фақат соғлиқни тиклашмас, бутун танага енгиллик бериш ҳисобланади. Инсон тўғри овқатланиш қоидаларига амал қилса, 99 фоиз касалликнинг эшигини ёпиб қўйган бўлади.
Муаллиф: Жамшидбек Амиров
