Сайёрамиз пластик қобиқ билан ўралмоқда
Томирларимизда оқаётган қонимиз, ўпкамиздаги ҳаво ва ҳатто ҳомила плацентаси таркибида ҳам пластик мавжуд.
Япониялик олимлар булутлар таркибида микропластик борлигини аниқлади. Улар намуналарни олиш учун мамлакатдаги энг баланд Фудзи тоғи чўққисига чиққан.
Шунингдек, тақдқиқотлилар Тотеяма тоғи устидаги булут сувларидан ҳам намуна олган.
Тадқиқот натижалари Environmental Chemical Letters журналида чоп этилди. Хулосалар пластик Ер сайёраси экотизимларининг катта қисмига кириб улгурганини кўрсатди.
Улар намуналарни 1300 дан 3776 метр баландликда тўплаган. Фузди тоғи чўққиси эркин тропосферада, Ояма тоғи чўққисида эса атмосферанинг энг қуйи, чегара қатламларигача етади.
Олимлар замонавий усуллар ёрдамида намуналар таркибидаги микропластик миқдорини аниқлашга киришди.
Улар полимернинг 9 тури ва резинанинг бир тури булутлар таркибида мавжудлигига гувоҳ бўлади. Бир литр булут сувига 14 тагача пластик зарраси тўғри келади. Уларнинг ҳажми 7 дан 95 микрометргача етади. Бу инсон соч толасидан ҳам каттароқ зарра дегани (соч толаси қалинлиги 80 микрометрни ташкил этади).
Ҳатто сайёрамизнинг энг чекка ҳудудларида ҳам 5 ммдан кичик бўлган пластик зарралар аниқланган. Пластик инсон организмида ҳам мавжуд. Томирларимизда оқаётган қонимиз, ўпкамиздаги ҳаво ва ҳатто ҳомила плацентаси таркибида ҳам пластик мавжуд.
Япониялик олимлар ўтказган тажриба эса биринчи марта пластик эркин тропосфера ва атмосферанинг чегара қисмларигача етиб боргани исботланди. Бу эса иқлим ўзгаришига улкан таъсир кўрсатади.
Булутдаги микропластик иқлим ўзгаришига қандай таъсир ўтказиши мумкин?
Табиатан пластик гидрофоб, яъни намликни итарувчи материал саналади. Аммо ультабинафша нурлар таъсирида у гидрофиль, яъни, намликсевар материалга айланади. Уларнинг булут таркибида бўлиши булут музи ва сувининг конденсацияга учрашига сабаб бўлади. Шундай қилиб, тоғ ҳавосидаги микропластик булутлар шаклланишига ва шу орқали иқлим ўзгаришига таъсир қила олади.
Бундан ташқари микропластикнинг эркин тропосферада бўлиши глобал ифлосланишга олиб келади.
Васеда университети етакчи тадқиқотчиси Хироши Окочи ҳаво таркибидаги мигропластик муаммосини зудлик билан ечиш кераклигини айтмоқда.
"Акс ҳолда экологик таҳдидлар реалликка айланиб, атроф-муҳитга жиддий зарар етади" , - дейди у.
Пластик зарралар атмосферага қандай чиққан?
Ҳаво ифлосланиши манбалари жуда кўп: косметика воситаларидан ўғитларгача, пластик идишлардан пакетларгача - буларнинг бари зарраларга бўлиниб, атмосферагача етиб бориши мумкин.
Йўлдаги чанг, ахлатхоналар, шиналарнинг емирилиши ва ҳатто сунъий чим ҳам ҳавога пластик аралашишига сабаб бўлиши мумкин.
Бунинг устига, буғланиш жараёнида океандаги микропластик ҳам атмосферага чиқа олади.
Шу пайтгача бу зарраларнинг денгиз ва қуруқликка етказадиган зарари кўп ўрганилган. Аммо ҳавонинг пластик билар ифлосларини ҳақидаги илмий ишлар кам.
Аммо микропластикнинг булут таркибида топилгани биз истеъмол қилаётган маҳсулотлар ҳам аллақачон пластик билан ифлосланганини англатади.
