Дубайда “Ўзбекистон этно-экологик тадқиқотлар маркази” тақдимоти ўтказилди

 

5 декабрь куни БМТнинг Иқлим ўзгариши бўйича 28-конференцияси (СОП28) доирасида Дубайдаги «Ўзбекистон» павильонида “этноэкология: иқлим ўзгаришига қарши курашда анъанавий амалиётлар ва маҳаллий билимлардан фойдаланиш” панель муҳокамаси бўлиб ўтди.

 

Тадбирнинг мақсади маданият, атроф-муҳит ва экология бўйича фанлараро тадқиқотларни ривожлантириш, маҳаллий ҳамжамиятларни ва уларнинг анъанавий билим тизимларини жалб қиладиган тадқиқотнинг афзалликлари ва хавфларини муҳокама қилиш, "Сентрал Ациан Греэн Университй" қошида этно-экологик тадқиқотлар марказини ташкил этиш бўйича халқаро тажриба ва тавсиялар тўплашдир.

 

Тадбир давомида барқарор ривожланиш, маҳаллий шароитга мослашиш ва инклюзив экологик амалиёт учун этноэкологик ёндашувларнинг аҳамияти муҳокама қилинди. Иқлим ўзгаришларини юмшатиш ва мослашишда этноэкологиянинг роли таъкидланди. Анъанавий экин навлари ва етиштириш усуллари, озиқ-овқат хавфсизлиги, маҳаллий шароитга мослашган архитектура ва яйловларни бошқариш каби мавзуларга ҳам эътибор қаратилди.

 

Қайд этилишича, Марказий Осиёнинг тоғлардан чўлгача бўлган хилма-хил ландшафтлари инсоният анъаналари билан қадимий тарихий алоқага эга бўлган ва тирикчилик, тиббиёт ва маданий безак каби турли мақсадларга хизмат қилувчи ўсимлик ва ҳайвонот дунёсининг бой ранг-баранглигини қўллаб-қувватлайди. 

 

Бироқ Ўзбекистоннинг биологик хилма-хиллиги яшаш жойларининг йўқолиши, иқлим ўзгариши, ифлосланиш ҳамда урбанизация ва глобаллашувнинг салбий оқибатлари каби кўплаб таҳдидларга дуч келмоқда. Тўғридан-тўғри сабаблар ноаниқ бўлсада, биологик ва маданий хилма-хиллик ўзаро боғлиқ бўлиб, бирида пасайиш, иккинчисида қисқариш билан боғлиқ. Биологик ва маданий хилма-хиллик ўртасидаги мураккаб муносабатлар маҳаллий ҳамжамиятларни, анъанавий билимларни ва фанлараро тадқиқотларни бирлаштирган табиатни муҳофаза қилишга яхлит ёндашувни талаб қилади.

 

Аҳамиятига қарамай, маҳаллий экологик билимлар ва анъанавий экологик билимлар табиатни муҳофаза қилиш ёки барқарор ривожланиш назариясида кўпинча эътиборга олинмайди, бу биринчи навбатда анъанавий билимларнинг етарли даражада баҳоланмаганлиги ва экологлар ҳамда антропологлар ўртасидаги ҳамкорлик чекланганлиги билан боғлиқ. Антропология, тилшунослик, биология ва сиёсат чорраҳасида бирлашган этноэкология бу бўшлиқларни бартараф қилади ва экотизим яхлитлигини сақлашда одамлар ва ёқилғи-энергетика комплексларининг динамик ролларига қаратилган фанлараро тадқиқотларни осонлаштиради.

 

Тадбир давомида атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, маданий меросни кенгайтириш ва барқарор ривожланишни рағбатлантириш кутилаётган фанлараро тадқиқотлар ва Марказий Осиёдаги маҳаллий ҳамжамиятлар билан тенг ҳуқуқли ҳамкорликни йўлга қўядиган бўлажак “Ўзбекистон этно-экологик тадқиқотлар маркази” тақдимоти ўтказилди.