Kosmos-2023: Qudratli davlatlarning fazodagi poygasi kuchayishi mumkin
So'nggi paytlarda 1960-yillardagi kabi koinotga bo'lgan qiziqish yana oshdi. O'sha paytda faqat ikkita davlat - SSSR va AQSh o'rtasida haqiqiy kosmik poyga ketayotgan edi. Hozir Rossiya va Amerika safiga Yevroittifoq va Xitoy ham qo’shilgan.
So'nggi paytlarda 1960-yillardagi kabi koinotga bo'lgan qiziqish yana oshdi. O'sha paytda faqat ikkita davlat - SSSR va AQSh o'rtasida haqiqiy kosmik poyga ketayotgan edi. Hozir Rossiya va Amerika safiga Yevroittifoq va Xitoy ham qo’shilgan.
NASA Oyni zabt etmoqchi
O'tgan yil "Artemis 1" missiyasining uchuvchisiz "Orion" kosmik kemasining muvaffaqiyatli uchirilishi bilan yakunlandi, u boshqariladigan parvoz va qo'nishga tayyorgarlik ko'rish uchun Oyni aylanib chiqdi. NASA bu missiyani omadli boshladi.
Agentlik muvaffaqiyatni mustahkamlash va yangi ekspeditsiyalarni jo‘natish niyatida, jarayonlar davomida ilmiy tajribalar va jihozlar sinovdan o‘tkaziladi. U 2025-yilga mo'ljallangan.
Xususan, NASA Oyga birinchi Nova-C qo‘nuvchi qurilmasini jo‘natadi, u tabiiy yo’ldosh yuzasiga qo‘nishi va kosmonavtlarga keyinchalik kerak bo‘ladigan ilmiy asbob-uskunalar bilan beshta posilkani yetkazishi kerak.
Kelajakda boshqariladigan missiyalar uchun foydali boʻlishi mumkin boʻlgan maʼlumotlarni qanchalik toʻgʻri toʻplash hamda uzatish mumkinligini aniqlash uchun past chastotali radio uzatgichlar, datchiklar, foto va videokameralar avtonom rejimda sinovdan oʻtkaziladi.
Yangi qo'nishga tayyorgarlik ko'rish uchun birinchi "Vulcan Centaur" raketasi "Peregrine" qo'nish kapsulasini yuboradi.
Beshta dvigatel bilan jihozlangan ushbu kapsula yuklarni Oy yuzasiga yetkazish uchun ishlatiladi.
Oyga sayohat
Yaponiyalik milliarder Yusaku Maezava Ilon Maskning "Starship" kosmik kemasida Oyga sayohatga o‘zi bilan olib ketadigan sakkiz nafar baxtli insonlar nomini e’lon qildi.
2021-yilda orbitada bo‘lgan Maezava (u Rossiyaning “Soyuz”ida Xalqaro kosmik stansiyaga sayyoh sifatida uchgan) dearMoon loyihasi doirasida koinotga qaytishga va Oy orbitasiga chiqish imkoniga ega bo’ldi. Parvoz taxminan bir hafta davom etishi rejalashtirilgan.
XKS va ortga
So‘nggi yillarda "Crew Dragon" kemasi XKS uchun oddiy avtobusga aylanganib qolgan. Qurilma u yerga yuklarni o‘z vaqtida yetkazib beradi va stansiya ekipajlarini o‘zgartiradi. Dragonning yangi yil uchun jadvali o‘zgarishsiz qolmoqda.
Bundan tashqari, endi "Boeing CST-100 Starliner" ham shu yo‘nalishda qatnaydi.
Starliner - bu (shartli) qayta foydalanish mumkin bo'lgan kosmik kema bo'lib, ekipajlarni ISS va boshqa past orbitali ob'ektlarga yetkazish uchun mo'ljallangan. Kema turli xil zamonaviy qurilmalar bilan jihozlangan va, albatta, Internetga ulangan. Uni 10 martadan dan ortiq uchirish mumkin.
Yevropa Yupiterni ko'zlamoqda
Yevropa kosmik agentligi ham raqobatchilardan ortda qolish niyatida emas. U aprel oyida Yupiter Icy Moons Explorer (JUICE, Explorer of Yupiter’s moons moons) ni uchirishni rejalashtirmoqda. 13 yil davom etadigan missiyada Yupiterning uchta sun'iy yo'ldoshi - Ganymede, Callisto va Europa - o'rganiladi. Taxminlarga ko’ra, ularning ostida katta suv zahiralari mavjud.
2031-yilda, agar hammasi rejadagidek bo‘lsa, JUICE Yupiterga yaqinlashib, o‘rganilayotgan yo‘ldoshlar yonidan uchib o‘tadi va 2034-yil dekabrida Ganimedga yaqinlashadi.
Shu bilan birga, NASA ham qo‘l qovushtirib o‘tirmaydi va oktyabr oyida Ilon Maskning "SpaceX" xususiy aerokosmik kompaniyasi xizmatlaridan foydalanib, "Falcon Heavy" kosmik kemasini yirik temir-nikelli Psyche asteroidiga jo‘natadi.
Ishga tushirish 2022-yilda bo'lib o'tishi kerak edi, ammo dasturiy ta'minotdagi nosozliklar va boshqa texnik qiyinchiliklar tufayli kechiktirildi.
Hozirda mamlakatlarning mudofaa va harbiylar tizimlari ham kosmosga qiziqish bildirmoqda, shuning uchun ko'p ma'lumotlar sir saqlanadi.
Masalan, AQSh armiyasining yangi tashkil etilgan yangi bo‘limi – Kosmik kuchlar joriy yilda o‘zining bir nechta raketalarini uchirishni rejalashtiryapti, biroq ular koinotga nima uchun parvoz qilayotgani sirligicha qolmoqda.
Roskosmosning rejalari qanday ?
Ayni paytda, AQShdan oldin o'zining harbiy kosmik kuchlarini yaratishga muvaffaq bo'lgan Rossiya 2024-yilga kelib XKS dasturidan chiqishini e'lon qildi.
Roskosmosning yangi rahbari Yuriy Borisovning so‘zlariga ko‘ra, kosmik soha og‘ir ahvolda. Endilikda korporatsiya asosan Rossiya iqtisodiyoti uchun ishlaydi: navigatsiya, aloqa va ob-havo ma’lumotlarini uzatish xizmatlarini taqdim etadi.
