Sayyoramiz plastik qobiq bilan o‘ralmoqda
Tomirlarimizda oqayotgan qonimiz, o‘pkamizdagi havo va hatto homila platsentasi tarkibida ham plastik mavjud.
Yaponiyalik olimlar bulutlar tarkibida mikroplastik borligini aniqladi. Ular namunalarni olish uchun mamlakatdagi eng baland Fudzi tog‘i cho‘qqisiga chiqqan.
Shuningdek, taqdqiqotlilar Toteyama tog‘i ustidagi bulut suvlaridan ham namuna olgan.
Tadqiqot natijalari Environmental Chemical Letters jurnalida chop etildi. Xulosalar plastik Yer sayyorasi ekotizimlarining katta qismiga kirib ulgurganini ko‘rsatdi.
Ular namunalarni 1300 dan 3776 metr balandlikda to‘plagan. Fuzdi tog‘i cho‘qqisi erkin troposferada, Oyama tog‘i cho‘qqisida esa atmosferaning eng quyi, chegara qatlamlarigacha yetadi.
Olimlar zamonaviy usullar yordamida namunalar tarkibidagi mikroplastik miqdorini aniqlashga kirishdi.
Ular polimerning 9 turi va rezinaning bir turi bulutlar tarkibida mavjudligiga guvoh bo‘ladi. Bir litr bulut suviga 14 tagacha plastik zarrasi to‘g‘ri keladi. Ularning hajmi 7 dan 95 mikrometrgacha yetadi. Bu inson soch tolasidan ham kattaroq zarra degani (soch tolasi qalinligi 80 mikrometrni tashkil etadi).
Hatto sayyoramizning eng chekka hududlarida ham 5 mmdan kichik bo‘lgan plastik zarralar aniqlangan. Plastik inson organizmida ham mavjud. Tomirlarimizda oqayotgan qonimiz, o‘pkamizdagi havo va hatto homila platsentasi tarkibida ham plastik mavjud.
Yaponiyalik olimlar o‘tkazgan tajriba esa birinchi marta plastik erkin troposfera va atmosferaning chegara qismlarigacha yetib borgani isbotlandi. Bu esa iqlim o‘zgarishiga ulkan taʼsir ko‘rsatadi.
Bulutdagi mikroplastik iqlim o‘zgarishiga qanday taʼsir o‘tkazishi mumkin?
Tabiatan plastik gidrofob, yaʼni namlikni itaruvchi material sanaladi. Ammo ultabinafsha nurlar taʼsirida u gidrofil, yaʼni, namliksevar materialga aylanadi. Ularning bulut tarkibida bo‘lishi bulut muzi va suvining kondensatsiyaga uchrashiga sabab bo‘ladi. Shunday qilib, tog‘ havosidagi mikroplastik bulutlar shakllanishiga va shu orqali iqlim o‘zgarishiga taʼsir qila oladi.
Bundan tashqari mikroplastikning erkin troposferada bo‘lishi global ifloslanishga olib keladi.
Vaseda universiteti yetakchi tadqiqotchisi Xiroshi Okochi havo tarkibidagi migroplastik muammosini zudlik bilan yechish kerakligini aytmoqda.
"Aks holda ekologik tahdidlar reallikka aylanib, atrof-muhitga jiddiy zarar yetadi" , - deydi u.
Plastik zarralar atmosferaga qanday chiqqan?
Havo ifloslanishi manbalari juda ko‘p: kosmetika vositalaridan o‘g‘itlargacha, plastik idishlardan paketlargacha - bularning bari zarralarga bo‘linib, atmosferagacha yetib borishi mumkin.
Yo‘ldagi chang, axlatxonalar, shinalarning yemirilishi va hatto sunʼiy chim ham havoga plastik aralashishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Buning ustiga, bug‘lanish jarayonida okeandagi mikroplastik ham atmosferaga chiqa oladi.
Shu paytgacha bu zarralarning dengiz va quruqlikka yetkazadigan zarari ko‘p o‘rganilgan. Ammo havoning plastik bilar ifloslarini haqidagi ilmiy ishlar kam.
Ammo mikroplastikning bulut tarkibida topilgani biz isteʼmol qilayotgan mahsulotlar ham allaqachon plastik bilan ifloslanganini anglatadi.
