“5”, “4”, “3” : O‘quvchini baholashda nimalarga eʼtibor qaratish lozim?
O‘qituvchi bolani baholash bilan ruhlantirib, harakatchanligini oshirish jarayonida o‘ta sinchikov bo‘lishi shart.
34 yildan beri boshlang‘ich sinf o‘qituvchisiman. Ko‘pchilik, aynan, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ishini nisbatan oson deb o‘ylaydi. Bu “oson”ni bolalarning yoshi kichikligi, o‘qituvchiga gap qaytarmay, tez aytanini qilishi bilan asoslashadi. Ammo unday emas. Bitta sinfda o‘rtacha 25 nafar bola bo‘lsa, bu 25 xil xarakter degani ham. Ularning "tilini topib" gaplashishning o‘zi bo‘lmaydi.
Har bir yumushning murakkabligi, o‘ziga yarasha masʼuliyati, sharafi bo‘ladi. Faoliyatim davomida bor mehrimni Birgina — Buvayda tumanidagi 16-umumtaʼlim maktabga berdim. Ichdan charchagan va zahmat kezgan paytlarimda ham boshqa maktabda ishlash haqida o‘ylab ham ko‘rmaganman. Aslida biz tanlagan yo‘lni, ishini yengil deb bo‘lmaydi. Tajribamdan kelib chiqib, o‘quvchilarni baholash bilan bog‘liq holatda yuzaga keladigan muammolar haqida gapirmoqchiman.
Baʼzi hamkasblarimiz o‘quvchilarni ko‘proq erkalatib, bahosini baʼzi o‘rinlarda oshirib qo‘yadi. Bu usul o‘quvchiga rag‘bat beradi, lekin uni huda-behuda rag‘batlantiraverish teskari taʼsir ko‘rsatadi. Ko‘p hollarda o‘quvchiga o‘rinli pastroq baho qo‘yilsa, ularning ota-onalari eʼtiroz bildiradi. Bu ham noto‘g‘ri. Chunki o‘quvchi o‘quvchining darsdagi faolligiga qarab baho qo‘yadi.
Tan olish kerak, boshlang‘ich sinfda o‘quvchilarni bilimiga yarasha baho olishga ko‘niktirib borish ham oson kechmaydi. Baʼzi aʼlochilar bilmasdan xato qilib qo‘ysa, unga past baho qo‘ysangiz tushkunlikka tushadi. Oqibatda, o‘zlashtirishida muammolar yuzaga keladi. Shuning uchun baholashda “oltin o‘rtalik”ni topish, bola psixologiyasini bilish juda muhim.
O‘qituvchi bolani baholash bilan ruhlantirib, harakatchanligini oshirish jarayonida o‘ta sinchikov bo‘lishi shart. Bu o‘rinda bola o‘zlashtirishni ikkinchi darajaga qo‘yib, baho olishni birinchiga chiqarib qo‘ymasligi kerak. Bola shu kayfiyatda — o‘rinsiz aʼlo baho olishga ko‘nikib yuqori sinfga o‘tsa, taʼlimning keyingi bosqichlarida qiynaladi.
Mehnat faoliyatimda yana bir jihatga ko‘p eʼtibor qilaman. Masala shundaki, ko‘p ota-onalar boshlang‘ich sinfda o‘qiydigan farzandi bilan birga dars qiladi. Bu juda yaxshi. Farzandining o‘zlashtirishi bilan qiziqib, o‘qituvchi bilan ham tez-tez suhbatlashib turadi. Lekin bola beshinchi — yuqori sinfga o‘tishi bilan ota-ona birga dars qilishni to‘xtatadi. Bu yaxshi emas. Bunday tez “uzoqlashish” bolaning o‘zlashtirishiga taʼsir qilmay qo‘ymaydi.
Shuning uchun o‘quvchilarim 4-sinfni tamomlayotganda ota-onalar bilan alohida gaplashaman. Boshlang‘ichda qanday yaxshi o‘qigan bo‘lsa bu albatta davomli bo‘lishi lozim. Yangi o‘qituvchilar, yangi fanlar, yangi pedagogik usullar yuqori sinfga o‘tgan o‘quvchini biroz sarosimaga solib turgan bunday paytda ularni yolg‘izlatib qo‘ymaslik kerak.
Bu borada ota-ona va maktab o‘zaro hamkorlikda ish tutishi maqsadga muvofiqdir .
Safura Qodirova,
Farg‘ona viloyati, Buvayda tumanidagi 16-umumtaʼlim maktabning
boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi
