“Уларни қушлар ҳам, ҳайвонлар ҳам дейиш мумкин”

 

Биринчи товуқ ёки тухум пайдо бўлгани ҳақидаги якуни йўқ тортишувларни очиқ деб ҳисоблаймиз. Илм-фан нуқтайи назаридан қаралганда, тухум илгари пайдо бўлган. Шундай қилиб, биологлар ва файласуфлар тухум товуқдан кўра асосийроқ эканлигига ишонишади.

 

19-асрда Британияда яшаган файласуф Герберт Спенсер бу топишмоқ ҳақида ўз тушунчасини таклиф қилган: “Товуқ бир тухумдан бошқа тухум ишлаб чиқарадиган усулдир”. Бироқ олимлар илоҳиётчилар товуқ тухумдан олдин пайдо бўлганлигини таъкидлайдилар: “Яратган барча тирик мавжудотларни биз ҳозир кузатишимиз мумкин бўлган шаклда яратган”.

 

Ҳар бир инсон у ёки бу нуқтаи назарни эркин қабул қилиши мумкин ва биз сизни товуқлар ва товуқ тухумлари ҳақида қизиқарли фактлар билан таништирамиз.

 

1. Бу қушларни кўпайтириш нафақат паррандачилик соҳасида, балки бутун қишлоқ хўжалигида етакчи ўрин тутади. Бунинг сабаби бозорга гўшт ва тухум кўринишидаги арзон ва тўйимли маҳсулотларни етказиб беришдадир. Бундан ташқари, товуқлардан чиқинди шаклида пахмоқ, патлар ва қимматли озуқавий ўғит олиш мумкин.

 

2. Товуқ – уча олмайдиган парранда, ҳайвонлар туркумига киради, уларни қушлар ҳам, ҳайвонлар ҳам дейиш мумкин. Товуқларни хонакилаштириш Осиёда бошланган. Барча турлар бош қисмида тепалик (тож)нинг мавжудлиги билан тавсифланади. Бу хусусият терморегуляция билан аниқланади. Ушбу тожлар ёрдамида товуқ қон оқимини бутун танага тақсимлайди.

 

3. Ташқи томондан, барча товуқлар бир-бирига ўхшаш, фақат оғирликда фарқланади. Бройлер товуқлари каттароқ, туғилгандан кейин бир ҳафта ичида уларнинг вазни 500 грамм (туғилганда 40 грамм)га етади.

 

4. Қишлоқ хўжалигига яроқли товуқ зотлари мақсадига кўра гуруҳларга бўлинади.

 

—Тухум зотлари. Тухум зотининг вакиллари, шунингдек, яхши тухум ишлаб чиқариш учун тухум қўювчи товуқлар деб аталади. Товуқларнинг тухум зотларининг вазни кичик – ўртача 2-2,3 кг, йил давомида улар 300 тагача тухум бериши мумкин.

 

—Гўшт зотлари. Қишлоқ хўжалигида энг машҳур ва талабга эга, чунки товуқлар қимматли парҳез гўштни беради. Бундай катта товуқлар кўп овқатланади ва ҳаракатсиз ҳаёт тарзига эга бўлади. Товуқлар қаерда яшашидан қатъи назар улар ҳатто кичик майдонга ҳам мослаша оладилар.

 

5. Энг парҳезлиси – бройлер товуқларининг оқ гўшти. Унинг таркибида тўлиқ оқсилларнинг 20 фоизи, ёғларнинг атиги 57 фоизи мавжуд.

 

6. Уй товуқларининг тухумлари деярли ҳар доим қушларнинг қулоқлари билан бир хил рангда бўлади. Оқ қулоқли зотларнинг тухумлари ҳам оқ бўлади. Қизил қулоқли товуқлар жигарранг тухум қўяди.

 

7. Тухум қўядиган товуқ фақат ёритилган хонада тухум қўяди. У қуёш нури хонага киргунча ёки электр чироқлари ёқилгунча кутади.

 

8. Тухум тахминан бир кун давомида товуқнинг танаси ичида ҳосил бўлади. Товуқлар танадаги кальцийни доимий равишда тўлдиришга муҳтож, чунки унинг етарли миқдори тухум қобиғининг шаклланишига сарфланади.

 

9. Товуқлар ўзларининг ва бошқаларнинг барча тухумларини инкубация қиладилар, улар орасида ҳеч қандай фарқни сезмайди. Товуқлар фақат бузилган тухумни таний олади. Улар одатда бузилган тухумларни уядан ташқарига итариб юборадилар.

 

10. Хом товуқ тухумидаги сариғи ҳар доим қобиқдан ҳар томондан тенг масофада жойлашган бўлади. Янги товуқ тухумлари сувга чўкади, эскирган тухумлар сув юзасида сузиб юради.