Дунё ақлбовар қилмайдиган тезликда ўзгармоқда. Бундай жадал ўзгаришларнинг энг муҳим омили технологик тараққиётдир. Албатта, бундай динамикага инсоннинг инновацияларга мослашиш тезлиги ҳам ёрдам беради.
Бироқ Интернет худди пичоқ каби: тўғри ишлатилса, одамларга фойда келтирадиган, нотўғри ишлатилса, муаммога олиб келади.
Касбий ва таълим ҳаёти, маълумотларга тезкор кириш эҳтиёжи интернетга уланган технологик воситаларни жорий этиш заруратини туғдирди. Агар имтиёзларни ҳисоблашга ҳаракат қилсак, узоқ рўйхатни тайёрлашимиз керак бўлиши мумкин. Аммо бугун биз зарарлар ҳақида гаплашамиз. Гаджетлар қаршисида ўтказиладиган вақт шунчалик кўпайдики, бу мутахассислар томонидан “технологияга қарамлик” атамасини қўллашига сабаб бўла бошлади.
Технологияга қарамлик нима?
Технологияга қарамлик бу — импульсив назорат бузилишининг бир тури бўлиб, унда одам компьютер, интернет, видеоўйинлар, мобил қурилмалардан ортиқча фойдаланиш натижасида технологиянинг зарарли таъсирини бошдан кечиради. Технологияга қарамликни ижтимоий тармоққа қарамлик, харид қилиш, видеоконтентни истеъмол қилиш, қимор ўйинларига қарамлик сифатида таснифлаш мумкин.
Мутахассисларнинг таъкидлашича, психофаол моддаларга қарамлик ва технологияга қарамлик ўртасида унчалик катта фарқ йўқ. Бу иккиси ҳам миянинг бир қисмига таъсир қилади.
Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, технологияга қарамлик хотира муаммолари, ташкил этиш ва режалаштиришдаги қийинчиликлар, импульсларни назорат қилишда қийинчиликлар, уйқу бузилиши, оилавий алоқаларнинг заифлашиши, ўзига ишончсизлик, ёлғон гапиришга мойиллик, вақтни идрок этишнинг бузилиши, депрессия каби кўплаб салбий оқибатларга олиб келади.
Технологияга қарамлик, шунингдек, бел оғриғи, карпал туннель синдроми, бош оғриғи, кўз қуриши, ортиқча вазн, ёки аксинча, вазн йўқотиш каби жисмоний оқибатларга олиб келади.
Технологияга қарамликни қандай аниқлаш мумкин?
Агар одам гаджетлардан узоқда ўзини ташвишли ёки ноқулай ҳис этса, ваҳимага тушса ёки жуда муҳим нарсани йўқотдим деб ўйлаб тажовузкор бўлиб қолса, демак, у технологияга қарам бўлиши мумкин.
Смартфонларга энг кўп қарам бўлган мамлакат — Туркия
Туркия билан бир қаторда 33 давлатда 53 мингдан ортиқ киши ўртасида ўтказилган Глобал Мобил Фойдаланувчилар сўрови Туркиянинг Европадаги энг кўп смартфонга қарам мамлакат эканлигини кўрсатди. Европада одамлар кунига 48 марта телефонларини текширса, Туркияда бу кўрсаткич 78 марта. Бу эса турклар ҳар 13 дақиқада телефонни кўради дегани.
Яна бир тадқиқот шуни кўрсатдики, миллениалларнинг 13 фоизи кунига 12 соат смартфондан фойдаланади. Телефонни кўтарган одам экранга камида бир дақиқаю 15 сония қарайди. Шу билан бирга, хабар алмашиш иловалари энг кўп қўлланилади, ижтимоий тармоқлар иккинчи ўринда, ахборот сайтлари учинчи ўринда.
Қарам кишиларнинг асосий хусусияти шундаки, улар ўзларининг қарамлигини инкор этадилар. Технологияга қарамлик билан курашиш учун қуйидаги усулларни синаб кўришингиз мумкин.
—Янги одатларни шакллантиришга ҳаракат қилиш. Спорт билан шуғулланиш, ҳатто бошида қийин бўлса ҳам, жисмоний ва руҳий саломатлик учун жуда фойдали бўлади. Интернет-пакетни чеклаш ҳам ёрдам берадиган муҳим қадам бўлиши мумкин.
—Кўп вақт талаб қиладиган иловаларни олиб ташланг ва янгиларини юклаб олманг.
—Оилангиз ва дўстларингиз билан ўтирган столда телефонни олманг.
—Ётоқхонага телефон билан кирманг, иложи бўлса, уни бошқа хонада қувватланг.
—Ҳафталик ёки кунлик жадвалларни тайёрланг ва уларга риоя қилишга ҳаракат қилинг.