“Manchester Yunayted”ning holati qanday?
Klub 10 yil davomida transferlar uchun 1,5 milliard sarfladi.
1998-1999 yilgi mavsumda “Manchester Yunayted” Aleks Fergyuson boshchiligida eng yaxshi mavsumlaridan birini o‘tkazgandi. Klub o‘shanda Premyer-liga, Angliya kubogi va Chempionlar ligasida g‘alaba qozongandi. Bu ingliz futbolidagi o‘ziga xos yutuq edi. Shuningdek, jamoa barcha musobaqalarda 33 ta o‘yindan iborat mag‘lubiyatsiz seriyani o‘rnatgan.
Ammo hozir hammasi boshqacha. “Shaharliklar” kuchayib, qo‘shnilarini nafaqat chempionlik taxtidan uloqtirib yubordi, balki dunyoning eng daromadli klublari reytingida ham yuqoriga ko‘tarildi. "Yunayted" rahbarlari o‘zlarining sobiq kuchlarini qaytarish uchun 10 yil davomida o‘yinchilarga deyarli 1,5 milliard yevro sarfladi. Premyer-ligada hech qaysi klub bu darajada ko‘p pul sarflamadi. Jamoa bu vaqt ichida beshta murabbiyni almashtirdi. Ammo natijalarni yaxshilay olmadi.
"Yunayted" bosh direktori Ed Vudvord 2018 yili may oyidagi choraklik hisobotida o‘yin darajasi jamoaning tijoriy muvaffaqiyatiga katta taʼsir ko‘rsatmasligini taʼkidlagandi. Va bu mutlaqo haqiqat edi. 2013 yilda Premyer-ligada g‘alaba qozonganidan keyin o‘tgan olti yil ichida klubning daromadi ikki barobarga oshib, 800 million dollarga yetdi.
Kuchli iqtisodiy o‘sishni klubga butun dunyo bo‘ylab milllionlab muxlislarga ega ekanligi yordam berdi. “Kantar Worldpanel” tadqiqotiga ko‘ra, 1,1 milliard kishi “Manchester Yunayted”ni qo‘llab-quvvatlaydi. Yaʼni sayyoramizning har yetti odamidan biri klubga muxlislik qiladi.
Manchesterliklarning joriy yilning iyun oyida eʼlon qilingan yillik moliyaviy hisobotida jiddiy muammolar ko‘rsatilgan. "Yunayted"ning sof zarari 115,5 million funtni tashkil etgan, qarz esa 95,4 million funtga oshgan. Ammo bu transferlar uchun byudjetdan 33,6 million funt sterling sarflashga to‘sqinlik qilmadi. Shu bilan birga, “Manchester Yunayted” Premyer-ligada dividend to‘layotgan yagona klub bo‘lib qolmoqda. Bunday umidsizlik dinamikasi bilan tejashni boshlash mantiqan to‘g‘ri keladi. O‘tgan yili ish haqi fondi 384 million funt sterlingni tashkil etdi, bu oldingi yilga nisbatan 61,1 million funt sterlingga ko‘p. Summa liga tarixidagi eng yuqori ko‘rsatkichga aylandi.
Hatto 2020 yilda koronavirus pandemiyasi ham ko‘plab imkoniyatlarni cheklashga majbur qildi. Bu Angliyadagi eng katta stadion tufayli «Yunayted»ga boshqa klublarga qaraganda ko‘proq taʼsir qildi. “Manchester Yunayted” mavsumiy chiptalar sotuvidan bir kechada 110 million funt yo‘qotdi. Biroq 2019 yilda jamoa Chempionlar ligasida moʻjizaviy tarzda "PSJ"ni mag‘lub etib, turnirning chorak finaliga yo‘l olganida yevrokuboklardan tushgan daromad 95 million yevroni tashkil etdi va bu summaning deyarli uchdan bir qismi “Manchester Yunayted” Angliya klublari orasida UEFAning eng yuqori koeffitsiyentini keltirdi. Joriy mavsumda esa "Yunayted" Yevropa ligasida o‘ynamoqda.
Byudjetdagi yana bir muhim bo‘shliq o‘rtacha transfer siyosati bilan bog‘liqligi aytilmoqda. So‘nggi 10 yil ichida “Manchester Yunayted” yangi kelgan futbolchilar uchun aqldan ozgan summa sarflashdi. Ular ko‘pincha sarmoyaning bir qismini ham oqlashmadi. Umuman olganda, Pol Pogba, Garri Maguayr, Jeydon Sancho va Romelu Lukaku uchun "Yunayted" 362 million yevro ishlatdi. 2019-2020 yilgi mavsumdagi eng yirik transfer kampaniyasi ham (234,8 million yevro) kutilgan muvaffaqiyatni keltirmadi. Klub nafaqat futbolchilarni sotib olish, balki sotish borasida ham yomon holatda ekanligi achinarli. O‘tgan o‘n yil ichida bunday fantastik xarajatlar so‘ng klub faqat besh nafar futbolchini sotishga erishdi. Bu juda ham yomon natija.
Bunday raqamlar bilan “CIES Football Observatory” xalqaro sport tadqiqotlari markazi tomonidan joriy yilning sentabr oyida chop etilgan tadqiqot natijalaridan ham bilib olish qiyin emas. Unga ko'ra, “Manchester Yunayted” futbolchilar va boshqa xodimlar bilan yangi shartnomalar tuzishda ularning bozor xizmatlari narxidan 238 million funt sterling ko'p pul to'lagan. 4 milliard funt sterlingga baholangan klub uchun ham bu aql bovar qilmaydigan isrof.
Ehtimol, “Yunayted” sport direktori bilan transfer va strategik xatoliklardan qochishi mumkin edi, ammo Vudvord buni o'zi hal qilishga qaror qildi. Biroq u kuchli homiylar bilan shartnoma tuzgandek muvaffaqiyat bilan yangi kelganlar bilan shartnoma imzolay olmagani ma'lum bo'ldi. U klubga jahon bozori giganti “Chevrolet”ni olib keldi va bu yetti yillik shartnoma klubga 559 million dollar olib keldi. Bu Yevropa futbolidagi eng qimmat homiylik shartnomasiga aylandi. Biroq natijalar pasayganligi sababli reklama beruvchilar kamaydi. O'tgan yili klub titul homiylarini o'zgartirdi. TeamViewer bilan 263 million dollarga besh yillik shartnoma imzolandi.
“Yunayted” holatini qiyinlashtiradigan yana ikkita omil bor. Birinchisi, Britaniya funt sterlingining dollarga nisbatan pasayishi, bu esa qarzlarni 82 million funt sterlingga oshirdi. Ikkinchisi, maqomini yo'qotgan Krishtianu Ronalduning katta maoshi. U hozirda bir mavsumda 20 million funt maosh olmoqda.
“Yunayted”ning iqtisodiy ahvoli sezilarli darajada pasayib ketgan. Ammo klub hamon bu haqiqatni tan olishni istamayapti. Yutuqlarning yo'qligi klubning mashhurligini pasaytiradi va shu bilan birga daromadni ham tushiradi. Endi Fergyusonning qarashlari bilan harakat qilishning mutlaqo iloji yo‘q. Yangi shonli g‘alabalar va rivojlanish strategiyasini qayta ko‘rib chiqish zarur. Aks holda, “Manchester Yunayted” qulashda davom etishi mumkin.
