Konfederatsiyalar o‘rtasida raqobat kuchaymoqda
Ularning ayrimlari FIFA‘ga shikoyat qilgan.
Futbol bo‘yicha jahon chempionati butun dunyo intiqlik bilan kutadigan sport musobaqasi. Chunki, dunyoning ko‘plab davlatlaridan terma jamoalarini qo‘llab-quvvatlash uchun muxlislar eng yirik turnirda ishtirok etadi. Jamoalar soni 32 taga ko‘tarilgani FIFA‘ni qoniqtirmoqda. Biroq, baʼzi konfederatsiyalar jamoalarning soni ko‘payib ketishidan norozi bo‘lishmoqda.
Avvalo, Afrika bundan norozi. Masalan, Kamerun futbol federatsiyasi prezidenti Muhammad Iya shunday dedi: “Jahon chempionatiga yo‘llanma olgan Yevropaning 13 jamoasining yarmi Afrika termalaridan kuchli emas. Biz ko‘proq narsaga loyiqmiz!”.
Uni Gana futbol federatsiyasi rahbari Kvesi Nyantaki qo‘llab-quvvatladi: “Afrika jamoalarining turli turnirlardagi so‘nggi o‘yinlaridan kelib chiqib aytishimiz mumkinki, ular haqiqatan ham jahon chempionatida ko‘proq kvotaga loyiqdir. Darhaqiqat, FIFA chiptalarni konfederatsiyalar o‘rtasida qanchalik adolatli taqsimlashini tushunmoqchiman. Ayrim jamoalar jahon chempionati saviyasini pasaytirmoqda, kim esa aksincha”.
Natijalardan kelib chiqib, shunday xulosaga kelish mumkin. Yaʼni Osiyoda jahon chempionati uchun o‘rinlar juda ko‘p. Deyarli 30% hollarda oxirgi yetti turnirda guruhlarning autsayderlari ushbu konfederatsiya vakillari bo‘lgan. Biroq, Yevropada ham xuddi shunday ayanchli statistika mavjud. Biroq, bir qitʼaning ikkita konfederatsiyasi o‘rtasida farq bor. Osiyoda 1998 yildan buyon jahon chempionatlarida qatnashgan jamoalarning yarmi (aniqrog‘i, yarmidan ko‘pi – 31 tadan 16 tasi) guruhlarda so‘nggi o‘rinlarni band etgan. Yevropada bu ko‘rsatkich bir necha baravar past (97 tadan 16 tasi). Ko‘rinib turibdiki, UEFA boshqa konfederatsiyalardan farqli o‘laroq, oxirgi o‘rinlarning hammasini ham yuz foiz egallab ololmaydi, chunki ko‘pincha Yevropaning ikkita jamoasi bitta guruhga tushadi. Ammo nazariy jihatdan Yevropaning aksariyat jamoalari Osiyo terma jamoalari kabi yomon o‘yin ko‘rsatsa, ularning darajasiga salbiy taʼsir ko‘rsatgan bo‘ladi.
1998-yilgi jahon chempionatida Osiyo qitʼasi sharafini Eron, Saudiya Arabistoni, Janubiy Koreya va Yaponiya himoya qilgan. So‘nggi uch jamoa o‘z guruhlarida autsayder bo‘lishgan. 2002-yilgi jahon chempionatida Yaponiya, Janubiy Koreya, Xitoy, Saudiya Arabistoni o‘ynagan. Xitoy va arablar muvaffaqiyatsizlikka uchragan. 2006 yilgi jahon chempionatida Janubiy Koreya, Eron, Yaponiya va Saudiya Arabistoni ishtirok etgan. Hamda turnirda faqat koreyslar to‘rtinchi bo‘lishmagan. Avstraliya (Okeaniyadan ko‘chib o‘tgan), Yaponiya, Janubiy Koreya va Shimoliy Koreya 2010-yilgi jahon chempionatida Osiyo nomidan qatnashgan. Ularning to‘rtligidagi eng yomoni Shimoliy Koreyaliklar edi. 2014-yilgi jahon chempionatida Osiyoning barcha vakillari – Avstraliya, Yaponiya, Eron va Janubiy Koreya so‘nggi o‘rinni egalladi. JCH-2018da Eron, Yaponiya, Saudiya Arabistoni, Janubiy Koreya va Avstraliya ishtirok etdi. Rossiyada faqat avstraliyaliklar oxirgi o‘rinni egallashdi. JCH-2022da, garchi turnir Osiyoda o‘tkazilayotgan bo‘lsada, ikki jamoa — Qatar va Saudiya Arabistoni to‘rtinchi o‘rinni egalladi.
Afrikada ham faxrlanadigan hech narsa yo‘q. Aslida, musobaqalarning to‘rtdan birida jamoalar eng yomon ko‘rsatkich qayd etishdi. Ushbu konfederatsiya jamoalarining deyarli 40 foizi o‘z muvaffaqiyatsizliklarini ko‘rsatdi. Statistikaga ko‘ra, jahon chempionatlari uchun ko‘proq kvota Janubiy Amerikaga berilishi kerak. Negaki, 1998 yildan beri o‘tkazilgan yettita jahon chempionatida qitʼaning bitta jamoasi guruhda oxirgi o‘rinni egallagan. Bir qarashda, “KONMEBOL” har doim yuqori o‘rinlarni egallagan. Bu mintaqadan esa mundialda 10 ta jamoa qatnashadi. Lekin agar ushbu konfederatsiya haqiqatdan ham kuchli va raqobatbardosh bo‘lsa, unda nega uning jamoalari jahon chempionatidan chetda qolishi kerak?
Shunga qaramay, tarixda ilk bor 48 ta terma jamoa ishtirok etadigan JCH-2026da Osiyoga ko‘proq kvota berishilishi mumkin. Bu konfederatsiya vakillari soni sakkiztaga ko‘paytirilgan. Janubiy Amerika uchun yana oltita kafolatlangan joy bor. Qizig‘i shundaki, “KONKAKAF” jamoalari atigi uchta yo‘llanma uchun kurashadi, chunki final bosqichida mezbon sifatida AQSH, Kanada va Meksika ishtirok etadi.
Yevropadan 16 ta jamoa so‘nggi yettita musobaqada oxirgi o‘rinlarni egallashgan. Bular Serbiya (uch marta), Polsha (ikki marta), Shotlandiya, Bolgariya, Sloveniya, Islandiya, Uels, Daniya va hatto Angliya, Germaniya, Italiya terma jamoalari. Shuningdek, Fransiya ham ikki marta (2002, 2010) jahon chempionatlarining guruh bosqichida oxirgi o‘rinni egallashgan.
