Yaqin Sharq yana olov ichida qoladimi?

 

Odatda boshqa kunlarga nisbatan tinch o‘tadigan yakshanbada butun dunyo OAVlari Erondagi portlashlar tufayli jonlanib ketdi. Voqea aslida qanday bo‘lgani nomaʼlum; maʼlumotlar bir-biriga zid. Bir tomondan portlashlar Isroil tomonidan amalga oshirilgan degan taxminlar bor (Tel-Aviv buni rasman tan olgani yo‘q).  The Wall Street Journal‘ga ko‘ra, zarbalar Eronni tiyib turish strategiyasi doirasida amalga oshirilgan. Gazeta maʼlumotlariga ko‘ra, Isfaxondagi ballistik raketalar omboriga uyushtirilgan dronlar hujumi ortida aynan Isroil turibdi.

 

Boshqa bir taxminlarga ko‘ra, AQSH to‘g‘ridan to‘g‘ri bo‘lmasa-da, qisman bu voqealarga aloqador. Ammo isroillik hamkasblaridan farqli o‘laroq, Oq uy munosabat bildirishdan qochmadi: Vashington hujumlarga aralashmaganini maʼlum qildi.

 

New York Times ham Isroil versiyasi haqiqatga yaqinligiga ishora qildi. Gazeta mamlakat bosh vaziri Netanyaxuning Eronga nisbatan keskin munosabatini eslatib o‘tgan.

 

Rasmiy Tehron hujumlarda aniq bir tomonni ayblamadi. Shu bilan birga mudofaa vazirligi zarbalar muvaffaqiyatsiz bo‘lganini aytmoqda.

 

Maqsad bosim o‘tkazishmi?

Tahlilchilarga ko‘ra, Ukrainadagi harbiy mojaro va yadro muzokaralarning to‘xtatib qo‘yilishi ortidan Tehronga bosim kuchayib ketdi. G‘arb bir necha oydan beri Eronni Rossiyaga dron va raketa yetkazib berishda ayblab kelmoqda. Bu Kreml va Tehron tomonidan inkor qilinayotgan bo‘lsa-da, ayrim faktlar haqiqatdan ham qurol oldi-berdisi bo‘lganini tasdiqlayapti.

 

Birinchidan, Ukrainada urib tushirilayotgan “Geran” uchuvchisiz qurilmalari Eronning Shahed 136 dronlariga haddan tashqari o‘xshash;

 

Ikkinchidan, ikki davlat kuchishlatar tizimlari rahbarlari o‘tgan yili yozda o‘ta faol tarzda Eron va Rossiya poytaxtlariga qatnagani qayd etildi;

 

Uchinchidan, Moskva Tehronga uzoq vaqtdan beri vaʼda qilingan Su-35 samolyoti va bir qancha yuqori aniqlikdagi tizimlarni yetkazib bermoqchi. Xususan, Eronning Tasnim agentligi 21 martga qadar RF tomoni qiruvchi samolyotlarni yetkazib berishini maʼlum qildi.

 

OAV Yuqoridagi omillar nafaqat G‘arbni, balki Yaqin Sharq davlatlarini ham xavotirga solganini qayd etgan. Mintaqadagi Eronning ashaddiy raqibi bo‘lgan Isroil Su-35 va havo hujumiga qarshi mudofaaning yangi tizimlarini berilishiga qarshi. Bu uning Yaqin Sharqdagi texnologik ustunligiga zarba berishi mumkin.

 

Tahlilchilar Eron  yadro dasturi va uning atrofidagi muzokaralarning to‘xtab qolishi ham bosimlarning kuchayishiga sabab  bo‘lganiga eʼtibor qaratgan. Donald Tramp davrida AQSH kelishuvdan bir tomonlama chiqib ketishi ortidan bu masala yana boshi berk ko‘chaga kirib qolgandi. Bayden administratsiyasi o‘z tashqi siyosatida shartnomaga qaytishini eʼlon qildi. Shundan keyin muzokaralar qaytadan boshlandi. Ammo Ukraina mojarosi boshlangach, muloqot yana to‘xtab qoldi. Ayrim manbalarga ko‘ra, kelishuv aslida o‘tgan yilning fevral-martida imzolanishi kerak edi. Ammo Rossiyaning pozitsiyasi tufayli u yana ortga surildi.

 

Ekspertlarning xulosalari va turli bayonotlarga tayanilsa, AQSH Eronning yadro potensiali kuchayishiga hech qachon yo‘l qo‘ymaydi. Bu uning Yaqin Sharq va global miqyosdagi pozitsiyalariga jiddiy zarba bo‘lishini Vashington yaxshi anglaydi. Bundan tashqari, Tehronning yadro quroliga ega bo‘lishi pretsedentni keltirib chiqarishi va Yaqin Sharqda “yadro poygasi”ni boshlab berishi mumkin. Kechagi berilgan zarbalarda AQSH bevosita ishtirok etmagan bo‘lsa-da, maʼlum darajada uning manfaatlariga javob berishi mumkin. Ayrim nashrlarga ko‘ra, hujumlar eronliklarni maʼlum darajada muzokaralar stoliga qaytishga majbur qilishi ehtimoldan holi emas.