Organizm barqaror ishlashi qaysi gormonlarga bog‘liq?
Mutaxassis bu bo‘yicha maʼlumot berdi.
Ichki sekretsiya bezlari inson tanasida gormonlar ishlab chiqarib, ular deyarli barcha hayotiy jarayonlarni tartibga soladi. Xo‘sh, organizmda qaysi gormon, qanday vazifa bajaradi? Ular faoliyatiga qaysi omillar salbiy taʼsir etishi mumkin?
— Inson tanasi murakkab bo‘lib, uning barqaror ishlashi ko‘p jihatdan gormonlar muvozanatiga bog‘liq, — deydi mutaxassis. — Ular biologik faol moddalar bo‘lib, asosan, ichki sekretsiya bezlarida hosil bo‘ladi va organizm funksiyalarini tartibga soladi. Yaʼni gormonlar butun tanaga tarqalib, aʼzo va to‘qimalar faoliyatini bir meʼyorda boshqaradi.
Misol uchun, kalsitonin va triyodtironin (T3) hamda tiroksin (T4) qalqonsimon bez gormonlari bo‘lib, ularning birinchisi parafolekulalaridan ajralib, fosfor va kalsiy almashinuvini boshqaradi. triyodtironin va tiroksin esa tananing yodga bo‘lgan ehtiyojini qondiradi. Aynan ular qalqonsimon bezning barqaror ishlashiga xizmat qiladi.
Shuningdek, estrogen — ayollik, testosteron — erkaklik, adrenalin — buyrak usti bezida ishlab chiqariladi. Yaʼni jinsiy gormonlar reproduktiv salomatlikni tartibga solsa, adrenalin vujudni stressga tayyorlaydi.
Insulin esa organizmdagi qand miqdorini bir meʼyorda ushlab turishga “masʼul”. Oshqozon osti bezida ishlab chiqariluvchi bu moddaning yetishmasligi qandli diabetni keltirib chiqaradi.
Kortizol — stress, ochlik yoki to‘qlikni nazorat qiluvchi gormon ham deyiladi. U quyosh nurida ko‘p yurish, kaloriyasiz, kam vitaminli taomlar yeyish oqibatida kamayib ketadi. Bu esa buyraklar faoliyatiga salbiy taʼsir etishi mumkin. Aksincha ko‘payib ketishi buyraklarga ortiqcha bosim yuklaydi.
Gipofiz — miya ichida joylashgan va tanadagi barcha gormonlar faoliyatini boshqaradi. Gormon ishlab chiqaruvchi aʼzolar va endokrin tizim bir-biri bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, zarurat bo‘lmasa, ular faoliyatiga aralashish kerak emas.
Ammo endokrin bezning yaxshi ishlamasligi gormonlar faoliyatiga ham salbiy taʼsir qilishi mumkin. Bu holat ko‘pincha turli xavfli o‘smalar, nosog‘lom turmush tarzi, noto‘g‘ri ovqatlanish, uyqusizlik va stress sabab yuzaga keladi.
