Donald Tramp va Si Szinpin Pekinda uchrashadi
Ikki mamlakat yetakchilari Pekindagi sammitda savdo, Tayvan, Eron urushi hamda texnologik raqobat masalalarini muhokama qilishi kutilmoqda.
AQSH prezidenti Donald Tramp Pekinda Xitoy raisi Si Szinpin bilan yuqori darajadagi muzokaralar o‘tkazadi.
Al Jazeera’ga ko‘ra, savdo urushlari, Tayvan atrofidagi keskinlik, sun’iy intellekt, Eron bilan bog‘liq mojaro va global ta’minot zanjirlaridagi xavotirlar fonida o‘tayotgan sammit xalqaro siyosatdagi eng muhim uchrashuvlardan biri sifatida baholanmoqda.
Bu Trampning 2017-yildan buyon Xitoyga ilk tashrifi bo‘ladi. Ikki davlat rahbarlari payshanba va juma kunlari uchrashib, savdo, texnologiyalar, geosiyosiy xavfsizlik va energiya bozorlariga oid masalalarni muhokama qilishi kutilmoqda.
Sammit Eron bilan bog‘liq vaziyat keskinlashgan bir paytda tashkil etilmoqda. AQSH bir necha haftadan beri Pekinni Tehronga ta’sir o‘tkazib, uni muzokaralarga qaytishga undashga ko‘ndirishga harakat qilmoqda. Chunki Xitoy Eron eksport qilayotgan neftning 80 foizidan ortig‘ini xarid qiluvchi asosiy davlat hisoblanadi.
Shuningdek, Vashington Xitoyni Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish va mintaqadagi yuk tashish xavfsizligini tiklash bo‘yicha sa’y-harakatlarni qo‘llab-quvvatlashga chaqirmoqda. Eron bilan bog‘liq mojaro Fors ko‘rfazidagi savdo yo‘llari va global energiya bozorlariga bosimni kuchaytirgan.
Pekinga jo‘nab ketishidan oldin Tramp Si bilan Eron masalasi bo‘yicha “uzoq suhbat” o‘tkazishini bildirgan. Shu bilan birga, u savdo masalalari tashrifning markaziy mavzusi bo‘lib qolishini ta’kidlagan.
Tahlilchilarga ko‘ra, Tramp muzokaralarda ichki siyosiy jihatdan “iqtisodiy g‘alaba” sifatida ko‘rsatish mumkin bo‘lgan natijalarga erishishga urinadi. Xususan, Vashington Xitoydan Boeing samolyotlari, soya, mol go‘shti va boshqa Amerika mahsulotlari importini oshirishni talab qilishi mumkin.
Pekin esa o‘z navbatida AQSHning ilg‘or yarimo‘tkazgichlar va chip ishlab chiqarish texnologiyalariga qo‘ygan cheklovlarini yumshatishga erishishga intiladi. AQSH so‘nggi yillarda Xitoyning harbiy va sun’iy intellekt salohiyati o‘sishini cheklash maqsadida yuqori texnologiyalar eksportiga qator taqiqlar joriy qilgan edi.
Sammitdagi asosiy iqtisodiy tortishuvlardan yana biri nodir yer metallari masalasi ustida bo‘lishi kutilmoqda. Xitoy global nodir yer metallari qayta ishlashining qariyb 90 foizini nazorat qiladi. Bu resurslar yarimo‘tkazgichlar, elektromobillar, harbiy texnika va elektronika ishlab chiqarishda muhim ahamiyatga ega.
Vashington Pekindan ushbu materiallar eksportini barqarorlashtirishni kutmoqda. Chunki Xitoy tomonidan joriy etilgan eksport cheklovlari AQSH avtomobilsozlik va aerokosmik sanoatiga bosimni kuchaytirgan.
Shuningdek, Tayvan masalasi sammitdagi eng keskin va nozik mavzulardan biri bo‘lib qolmoqda. Pekin Tayvanni o‘z hududining bir qismi deb hisoblaydi va so‘nggi yillarda orol atrofidagi harbiy faollikni kuchaytirgan. AQSH esa “Tayvan bilan munosabatlar to‘g‘risidagi qonun” asosida Tayvanning mudofaa salohiyatini qo‘llab-quvvatlashda davom etmoqda.
Ekspertlar fikricha, Tramp va Sining sammitdan keyingi bayonotlarida ishlatiladigan iboralar ham katta geosiyosiy ahamiyatga ega bo‘ladi. Ayniqsa, AQSHning Tayvanga qurol yetkazib berishi va Vashingtonning Taypeyga nisbatan siyosati diqqat markazida qoladi.
Bundan tashqari, Tramp Gonkonglik media magnati va demokratiya tarafdori Jimmi Lay masalasini ham ko‘tarishi mumkin. U Pekinning milliy xavfsizlik qonuni asosida hukm qilingan edi.
Leiden University eksperti Salvador Santino Regilmening ta’kidlashicha, AQSH va Xitoy bir vaqtning o‘zida ham strategik raqobatchi, ham iqtisodiy jihatdan bir-biriga kuchli bog‘langan davlatlar bo‘lib qolmoqda.
“Qo‘shma Shtatlar Xitoyning ishlab chiqarish quvvati va arzon mahsulotlariga tayanadi. Xitoy esa AQSH iste’mol bozori, texnologiyalari va global moliyaviy tizim barqarorligiga muhtoj”, — degan u.
Tahlilchilarga ko‘ra, sammit yakunida keng qamrovli savdo kelishuvi ehtimoli past. Biroq tomonlar tariflar bo‘yicha vaqtinchalik yumshash, nodir yer metallari eksporti va kelgusidagi muzokaralar uchun asos yaratadigan cheklangan bitimlarga erishishi mumkin.
