Alifbo islohoti: nega 30-yil davomida noqulay O‘, G‘, Sh, Ch belgilari bilan qiynaldik?

Qonunchilik palatasi o‘zbek alifbosini isloh qilish to‘g‘risidagi qonun loyihasini qabul qilib, Senatga yubordi. Bu qadam 1995-yilda yo‘l qo‘yilgan eng yirik strategik va texnik xatoni tuzatishga xizmat qiladi. 

 

Xo‘sh, biz nega 30-yil davomida noqulay O‘, G‘, Sh, Ch belgilari bilan qiynaldik? 

 

1993-yilda qabul qilingan ilk loyihada alifbomiz mukammal va yaxlit edi (Ç ç, Ş ş, Ğ ğ, Ö ö). 1995-yilga kelib esa Turkiya bilan siyosiy sovuqlashish va "milliy harflar kompyuter klaviaturasiga tushmaydi" degan noto‘g‘ri vahima sabab til texnikaga qurbon qilindi. 

 

Birinchidan, O‘ va G‘dagi teskari vergullar global tizimlarda (Google, Yandex) xatolik deb o‘qiladi va internetda o‘zbekcha ma’lumotlar qidiruvini qiyinlashtiradi. 

 

Ikkinchidan, bitta tovushni bir necha harf bilan yozish (Ch, Sh, Ng) matnlarni uzaytirib, matbaada tonnalab ortiqcha qog‘oz va bo‘yoq isrofiga olib keldi. 

 

Uchinchidan, qo‘shharf va apostroflar maktab yoshidagi bolalarda doimiy imloviy chalkashliklarni yaratdi. Senat ko‘rib chiqishi kutilayotgan yangi qonun loyihasi alifboni 26 ta harf va 3 ta harflar birikmasi o‘rniga 28 ta harf va 1 ta tutuq belgisidan iborat qilishni nazarda tutmoqda. Muammoli 4 ta harf yaxlit shaklga o‘tadi. Bu o‘qish, yozish va terish tezligini oshiradi. 

 

O‘zgarish bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Amaldagi hujjatlar, pullar va peshlavhalar birdaniga emas, balki tabiiy eskirish muddatiga qarab rejali yangilanadi. 30-yil davomida tilimizni kompyuter klaviaturasiga sig‘dirishga urindik. Endilikda texnika tilni cheklashi emas, texnologiya o‘zbek tilining mukammal tizimiga xizmat qilishi kerak. Xalq klaviaturani o‘z tiliga moslashtiradigan davrga nihoyat yetib keldi.