Якшанба мутолааси: Жамият яраларини даволаган умид
Zamon.uz О.Генрининг “Сўнгги япроқ” ҳикоясини тавсия этади.
Бизга О.Генри тахаллуси билан маълум бўлган Уилям Сидни Портер “қисса” жанри – новеллалар устаси сифатида шуҳрат қозонди. Шунингдек уни дунёга танитган ижод намуналари ҳикоялар бўлиб, адиб мазкур жанрнинг устаси сифатида Америка адабиётида алоҳида ўрин тутади.
Ёзувчи, аввало, рамзлар уйғунлигини моҳирона чизганки, унда кўчалар инсон ҳис-туйғулари ва муносабатларининг олдиндан айтиб бўлмайдиган табиатини англатади. Об-ҳаво ва ёмғир эса ҳақиқий салоҳият ва буюкликка эришиш учун ҳаётда дуч келадиган қийинчиликлардан сўз очади.
Ҳикоя икки дугона Жонси ва Сю ҳамда қўшни рассом Берман билан боғлиқ воқеалар сюжети асосига қурилади.
Асосий хулоса ва конфликтларга бошловчи воқеа бу Жонсининг зотилжам касаллигига чалиниши фонида рўй беради. Генри бу билан нафақат ижодкор одамнинг руҳиятидаги ғалаёнлар, балки унинг атрофидаги одамларнинг бунга муносабатини ҳам ўз ранги ва шаклида ифода этади.
Дарҳақиқат, ёзувчи бу “оддий” одамларнинг муносабатлари, ҳаёти асло осон кечмаслигини, уларнинг руҳи баъзи машҳур қаҳрамонларнинг руҳидан кам бўлмаган изтироб чекишини, ташвишланишини кўрсатади. Бу қалбларнинг ҳаётий ҳикояси, бу ҳаётнинг кўринишлари эса жанглар ёки қаҳрамонлик воқеаларидан кам эмас. Мана шу аслида қарама-қаршиликларга йўғрилган ғоя. Ёзувчи бу орқали эса Жонси аввало касаллик билан эмас, ўзи билан курашаётганини уқтиради. Иродасизлик эса барча мағлубияцизликларнинг ҳамроҳи бўлиши мумкинлигидан огоҳ этаверади.
Яъни, Жонси оғир касал бўлиб қолди ва ҳаёти учун курашни тўхтатди. Ёш қиз пассив ўлимни кутаётган эди, шунинг учун у деразадан ташқаридаги печакнинг охирги барги учиб кетганда ўлишга қарор қилди. Афтидан, аянчли бошланиш муқаррар равишда аянчли якунга олиб келади, чунки бу кундалик ҳаётда ҳеч қандай мўжиза йўқ.
Бемор қўшнисига бўлган садоқатли ғамхўрлиги билан бизни ҳайратда қолдирадиган Сю кекса Берманга яқинлашиб келаётган офат ҳақида гапириб берди. Оддий ҳаётда, эҳтимол, биз бу мағлубиятга эътибор бермаган бўлардик ва ундан ҳеч қандай жасорат кутмаган бўлардик. Аммо Берман ўзи яратишни орзу қилган бу "асар"дан ҳам муҳимроқ ҳақиқий жасоратга эришди.
Ҳеч кимга ҳеч нарса демасдан, даҳшатли ёмон об-ҳавода, у чизилган баргни новдага ёпиштирди. Берман бу жасорат бадалини ўз ҳаёти билан тўлади, лекин нотаниш қизга ҳаёт берди.
Ҳикоя инсон ҳаёти нақадар қадрли ва нозик экани ҳақида фикр юритишга мажбур қилади. У одамларни руҳий тушкунликка тушмасликка ундаш учун барг рамзидан сўнгги омон қолган умид сифатида фойдаланади. Илгари тушган барглар Жонси учун парчаланишни англатарди, аммо бўялган барг унинг давосига айланди.
Ҳикоя қатъият ва умид ҳақида аниқ хабар беради. Бу одамларни раҳм-шафқатли бўлишга ва ўз-ўзини акс эттиришга ундайди. Ҳикоянинг асосий сабоғи шундаки, ҳаёт қанчалик қийин бўлмасин, доимо умид бор.
Ҳикоя Жонсининг ҳали ҳам умиди борлигини ва ҳаммаси тугамаганини англаши билан тугайди. У яшашга бўлган иродаси психологик стрессдан кучлироқ эканлигини тан олади.
Инсон ҳар доим қийинчиликларга қарши курашишга ва бор умидлар сўнгандек туюлса, омон қолишга ҳаракат қилиши керак. Яна бир сабоқ эса бир-бирига ёрдам бериш ва оғир кунларни бошдан кечираётган одамларга ҳамдардлик кўрсатишдир. Шундай қилиб, инсон ва жамият бир-бирининг ярасини даволайди.
