Янги ҳарбий альянс — AUUKUS навбатдаги совуқ уруш даврини бошлаб бериши мумкин(ми?)
АҚШ шу йилнинг 16 сентябрь куни Австралия ва Буюк Британия билан янги ҳарбий альянс — AUUKUS тузилганини эълон қилди.
Экспертлар фикрича, бу, энг аввало, Хитой ва унинг ўсиб бораётган таъсирига қарши қаратилган. Ҳозирнинг ўзидаёқ иттифоқ НАТОга қиёсланмоқда.
Вашингтоннинг Пекинга қарши маълум ҳарбий-сиёсий блок тузишга интилиши янгилик эмас. Ўтган 5 йил мобайнида икки гегемон давлат ўртасида муносабатлар совуқлашиб борди. Вашингтон Пекинни ўзининг энг асосий рақобатчиси сифатида кўрмоқда. Масалан, АҚШ армия келажаги қўмондонлиги чиқарган ҳисоботда 2035-2050 йилларда Хитой Қўшма Штатларнинг асосий рақибига айланиши таъкидланган.
AUUKUS Тинч ва Ҳинд океани ҳавзасида кескин стратегик ўзгаришларга олиб келиши мумкин.
Биринчидан, ушбу келишув АҚШнинг минтақадаги кучлари сонини оширишни назарда тутади. АҚШ Яқин ва Ўрта Шарқдан кучларини олиб чиқиб, уларни Осиё-Тинч океани ҳавзасига жойлаштириши мумкин.
Иккинчидан, Осиё-Тинч океани ҳудудида атом сувости кемасига эга давлатлар сони яна биттага кўпаяди. Унга кўра, АҚШ Австралияга 8 та шу турдаги техникани тақдим этади. Жозеф Байден улар оддий турдаги қуроллар билан жиҳозланишини айтган бўлса-да, унга исталган пайтда ядро қуролини жойлаштириш мумкин. Австралия бош вазири Скот Моррисонн келажакда сувости кемаларини мамлакатнинг ўзида ишлаб чиқаришни таклиф қилган.
Буюк Британиянинг иштироки бир қарашда ғалати туюлиши мумкин. Қироллик Тинч океанидан қарийб 8 минг километр узоқликда жойлашган. Аммо АҚШнинг асосий иттифоқчиси бўлган Буюк Британия Вашингтоннинг ҳар қандай глобал лойиҳаларида иштирок этади.
Шу билан бирга Европа Иттифоқидан чиқиб кетган Лондон энди мустақил ўйинчи бўлишга ҳаракат қилиши табиий. Британия келажакда Европада етакчи кучга айланиш истагида эканини инкор этиб бўлмайди. Ҳозирда қироллик флотида жиддий модернизация жараёни кетмоқда. Буюк Британия тарихан денгиз давлати ҳисобланади. Бу АҚШнинг мақсадлари амалга ошишида катта ёрдам бериши мумкин.
Келажакда ҳарбий альянс таркиби бошқа давлатлар ҳисобига кенгайиши ҳам тахмин қилинмоқда. Хусусан, ҳозирданоқ Ҳиндистон ва Японияни ҳам Хитойга қарши коалицияга қўшиш ҳақида гапирилмоқда. Агар бу амалга ошса, Хитойнинг стратегик ҳолати заифлашиши шубҳасиз. Пекин ўзининг турли томондан ўраб олинишини тарихан салбий қабул қилган. Бунга йўл қўймаслик мақсадида Хитой ҳар қандай воситадан фойдаланиши мумкин. У ҳозирнинг ўзидаёқ амалий қадамлар ташлаяпти. Масалан, AUUKUS тузилганидан сўнг, Пекин Транс-тинч океани ҳамкорлигига қўшилиш истагини билдирди. Бу ҳамкорлик ҳам аслида Хитойнинг минтақада ўсиб бораётган таъсирини камайтиришга қаратилган шартнома ҳисобланади. Дональд Трамп президентлиги даврида АҚШ келишувдан чиқиб кетган. Хитойнинг шартномага қўшилишга ҳаракат қилишига сабаб–– у минтақа давлатлари билан савдо-иқтисодий алоқаларни янада кенгайтирмоқчи. Бу орқали келажакда ўзига қарши қаратилган турли ҳаракатларнинг олдини олиш мумкин.
Пекин агар мавжуд келишмовчиликларни дипломатик усуллар билан ҳал қилмаса, у ҳолда куч ишлатишга тўғри келади. Бу эса глобал миқёсда ўта салбий таъсир кўрсатади. Бу ҳолатда Хитой-Ғарб қарама-қаршилиги ҳаёт-мамот масаласига айланади ва дунё миқёсида янги совуқ уруш даври бошланиши мумкин.
Жаҳонгир Қўзиев
