Тарих яратган ва яратаётган футболчилар
Мухлислар эътирофига сазавор бўлган энг кучли чарм тўп усталари ҳақида биласизми?
Футбол профессионал спорт тури сифатида ривожлана бошлагандан бери, жуда кўплаб футбол иқтидорлари, юлдузлари етишиб чиқди. Мазкур спорт тури бугунги кунда миллиардлаб ишқибозларнинг мароқ билан томоша қиладиган ўйинларидан биридир. Айниқса, улар севимли жамоалари иштирокида баҳсларни интиқлик билан кутишади. Жамоасининг ғалабаларидан хурсанд бўлишади. Футбол кўплаб истеъдодларни юзага чиқарди. Улар йиллар давомида мухлисларга қизиқарли ва мароқ билан томоша қиладиган ўйин намойиш этишди. Ўзларидан тарих қолдиришга муваффақ бўлди. Ҳозирги кунда ҳам талантлар кашф этилишда давом этмоқда. Бу занжир узилиб қолгани йўқ. Биз бугун футбол тарихида энг кучли ўйинчи мақомини олган 10 нафар футболчи ҳақида тўхталиб ўтмоқчимиз.
1-ўрин — Пеле
“Футбол қироли” дунёнинг энг яхши футболчиси мақомини йўқотгани йўқ. Унинг фаолияти барча чарм тўп усталари учун ҳавас намунасидир. Пеле уч карра жаҳон чемпиони бўлди. Бразилиялик футболчининг олтин йиллари 60 йилларга тўғри келди. Пеле 17 ёшида терма жамоада дебют қилган. Бразилиянинг “Сантос” клубида ўйнаб, турли турнирларда бир мавсум давомида 90, 100, 110 гол муаллифи. Бу ҳар қандай футболчи такрорлаши қийин бўлган рақамлардир.
Пеленинг бошқалардан ўзига хос техникаси ва тезлиги билан ажралиб турган. Шу туфайли у ҳимоячиларни осонгина доғда қолдириб, ажойиб голлар киритди. Ҳатто профессионал спортчилар ҳам унинг тезлигига ҳавас қилишган.
2-ўрин — Лионел Месси
Аргентиналик ҳужумчи ҳали фаолиятини якунлагани йўқ. Аммо у аллақачон ёрқин ўйинлари билан бутун дунё футбол мухлисларининг эътирофига сазовор бўлган. “Барселона” академиясида мазкур спорт сирларини ўзлаштирган Месси каталонияликлар сафида 18 мавсум ўтказди. Лео ноёб дриблинглари орқали рақиб футболчиларини доғда қолдиради.
Ҳужумчи фаолиятининг чўққиси Хосеп Гвардиола клубда ишлаган даврга тўғри келади. Мураббий қўли остида футбол бир қанча совринларни қўлга киритди. Месси 7 бор “Олтин тўп”ни қўлга киритди. Бу футболчига олти марта дунёнинг энг яхши футболчиси деган номга сазовор бўлди. Футболчи «Барселона» сафида 778 та ўйинда 672 та гол уриб, 305 та голли узатмани амалга оширди. Каталония клуби билан 4 марта Чемпионлар лигасида зафар қучди. Аргентина терма жамоаси сафида эса 151 та ўйин ўтказиб, 76 та гол урди. Терма жамоа таркида 2014 йилги жаҳон чемпионатида кумуш медални қўлга киритган бўлса, ўтган йили Америка чемпионлигини қўлга киритди. Ҳозирда футболчи Парижнинг “ПСЖ” клуби шарафини ҳимоя қилиб келмоқда.
3-ўрин – Диего Марадона
Яна бир буюк аргентиналик ўзининг ёрқин ўйини билан футбол тарихида ёдда қолди. У бир ўйинчининг ўзи жамоани чемпионлик сари етаклаши мумкинлигини исботлади. 1986 йилда Марадона бошчилигидаги Аргентина терма жамоаси жаҳон чемпионига айланганди. Марадонанинг ажойиб голлари эса бутун дунёни ҳайратга солди. “Наполи” клубидаги фаолияти ҳақида ҳам шундай дейиш мумкин. Марадона келгунига қадар Неапол жамоаси ҳақида жуда кам одамлар билар эди. Аммо аргентиналик футболчи клубни Италия футболининг юқори поғонасига кўтаришга муваффақ бўлди. А Cерия каби қийин чемпионатда Марадона тарих яратишга эришди.
1990 йилги жаҳон чемпионатида Марадона бошчилигида Аргентина термаси яна финалга чиқишга муваффақ бўлди. Бироқ ҳал қилувчи ўйинда кучли Германия терма жамоасига имкониятни бой бериб қўйди. Аргентиналик футбол афсонаси Диего Марадона 2020 йилнинг 25 ноябрь куни 60 ёшида оламдан ўтди.
4-ўрин - Франс Беккенбауэр
Немис ҳимоячиси ҳужумга ҳам қўшила оладиган биринчи ҳимоячи бўлиб футбол тарихидан жой олди. Унинг позицияси «либеро» (эркин ҳимоячи) деб атала бошланди. Унинг иқтидори ҳақида кўп гапириш мумкин, лекин ўйин сифатининг асосий кўрсаткичи 2 та “Олтин тўп” ҳисобланади. Бу Беккенбауэр фаолиятигача ҳам, ундан кейин ҳам ҳеч бир ҳимоячига насиб қилмаган соврин ҳисобланади.
Франс 3 марта Чемпионлар Кубогига эга бўлиб, битта Жаҳон кубоги ва яна бир Европа чемпионлигини қўлга киритган. Майдонда Беккенбауэр ўзининг ақлли ўйини ва рақибнинг ҳаракатларини олдиндан илғай олиш қобилияти билан ажралиб турарди.
5-ўрин — Ёхан Кройфф
“Учиб юрувчи голланд” ҳақли равишда энг яхши беш футболчидан бири ҳисобланади. У Голландия терма жамоасининг “тотал футбол”ининг дирижёри эди. 70 йиллар бошида бу терма жамоани ҳамма эслайди. Бу даврда Ёхан Кройфф 3 та «Олтин тўп»ни қўлга киритди. У “Аякс” таркибида ҳам кўплаб ёрқин ўйинлар ўтказди ва уч марта Чемпионлар кубоги соҳибига айланди.
Ўзига хос паслари, вазиятни ҳис қилиш, тезкор комбинацияларда қатнашиш ва майдоннинг турли нуқталаридан гол уриш Кройффни футбол тарихидаги энг яхшиларидан бирига айлантирди. У ўз ғояларини «Барселона»даги мураббийлик лавозимига айлантиришга муваффақ бўлди.
6-ўрин - Зинедин Зидан
Тарихдаги энг ақлли футболчилардан бири. Франциялик ярим ҳимоячи майдонда яккама-якка курашни, нозик пас беришни, оёғи ва боши билан гол уришни қойилмақом ижро этарди. Айнан унинг чиройли ўйини 1998 йилда Франция терма жамоасига илк бор жаҳон чемпиони бўлишига имкон берган. Кўпчилик фаворит ҳисоблаган бразилияликлар дарвозасига Зидан 2 та гол уришга эришган. Зидан “Реал Мадрид”, “Ювентус” каби клубларда ажойиб ўйинларни ўтказди.
Француз оптимал формада бўлганида, қўполликсиз ундан тўпни тортиб олишнинг иложи йўқ эди. “Мегамастер” ўзининг мукаммал тўп узатиши ва тўп назорати билан ёдда қолди. Оёқнинг исталган қисми билан у ажойиб пас бера оларди. Футболчи 2000 йил Европа чемпиони, 3 карра “Олтин тўп” соҳиби, 2002 йил Чемпионлар кубоги соҳибига айланди.
7-ўрин — Криштиану Роналду
Португалия терма жамоасининг узоқ йиллик етакчиси. 2016 йилги Европа чемпиони, ажойиб тўпурар – Криштиану Роналду дунёнинг энг яхши футболчиси унвони учун Мессининг азалий рақобатчиси. Унинг маҳорати ва қийин вазиятларда ҳам гол уриш қобилияти кўплаб ютуқларга олиб келди.
“Реал Мадрид” сафида тўп сурган Роналду 486 учрашувда 475 та гол урди. Португалиялик футболчи “Ювентус” сафида 145 ўйинда 107 та голга муаллифлик қилди. У 5 бор “Олтин тўп”ни қўлга киритди. Португалия терма жамоаси сафида эса 180 та ўйинда Криш 111 та гол урди. Роналдунинг жарима зарбаларидан чиройли голлар уриш қобилиятини ҳамма билади. 37 ёшида у яхши потенциални сақлаб қолмоқда. Ҳозирда футболчи “Манчестер Юнайтед”да асосий ўйинчи ҳисобланади.
8-ўрин — Мишел Платини
Жаҳон футболида сезиларли из қолдирган яна бир француз. Франция жамоасининг 80 йиллардаги ўйинини ҳамма эслайди. 1984 йилда у Мишел Платини бошчилигидаги жамоа Европа чемпиони бўлди. 1983 йилдан 1985 йилгача кетма-кет 3 та “Олтин тўп” француз футболчисига тақдим этилди.
Платинининг айёр ҳаракатларини ҳатто тажрибали ҳимоячилар ўқий олмасди. Мишел вазиятлар яратиб, уларни якунлай оларди. Унинг Франция ва “Ювентус”даги ёрқин ўйини кўпчиликнинг ёдида қолган.
9-ўрин — Лев Яшин
“Олтин тўп”ни қўлга киритган биринчи дарвозабон. Лев Яшин кучли дарвозабон сифатида футбол тарихидан муқим жой олган. У жарима майдончасида ҳам, ундан ташқарида ҳам фаол иштирок эта оларди. Яшин ажойиб сейфлари ва қўли билан шерикларига тўпни узоқ ва аниқ ташлаб бериш қобилияти билан ажралиб турарди. Терма жамоа ва “Динамо”даги ўйинлари учун у кўплаб мукофотларга сазовор бўлган.
10-ўрин — Ферентс Пушкаш
Ҳақиқий гол устаси. Венгриялик ҳужумчи Ференс Пушкашнинг фаолияти, биринчи навбатда, клуб миқёсида муваффақиятли бўлди. Тарихдаги энг яхши футболчилар тилга олинса, унинг номи кўпинча рейтингга киради.
Футболчининг энг муваффақиятли даври “Реал Мадрид” клубида бўлиб, Ференс бу ерда 840 ўйинда 830 та гол урган. Мадрид клубида у 3 марта еврокубокларни қўлга киритган. Пушкаш Венгрия терма жамоаси сафида 170 та ўйин ўтказиб, 270 та голга муаллифлик қилган.
Ференс Венгрия терма жамоаси таркибида Олимпия ўйинлари чемпиони ва 1954 йилги жаҳон чемпионатининг кумуш медали совриндори бўлган. У ўтган асрнинг 50 йилларида дунёнинг энг яхши футболчиси эди.
Муаллиф: Жамшидбек АМИРОВ
