“Манчестер Юнайтед”нинг ҳолати қандай?
Клуб 10 йил давомида трансферлар учун 1,5 миллиард сарфлади.
1998-1999 йилги мавсумда “Манчестер Юнайтед” Алекс Фергюсон бошчилигида энг яхши мавсумларидан бирини ўтказганди. Клуб ўшанда Премьер-лига, Англия кубоги ва Чемпионлар лигасида ғалаба қозонганди. Бу инглиз футболидаги ўзига хос ютуқ эди. Шунингдек, жамоа барча мусобақаларда 33 та ўйиндан иборат мағлубиятсиз церийани ўрнатган.
Аммо ҳозир ҳаммаси бошқача. "Шаҳарликлар" кучайиб, қўшниларини нафақат чемпионлик тахтидан улоқтириб юборди, балки дунёнинг энг даромадли клублари рейтингида ҳам юқорига кўтарилди. "Юнайтед" раҳбарлари ўзларининг собиқ кучларини қайтариш учун 10 йил давомида ўйинчиларга деярли 1,5 миллиард евро сарфлади. Премьер-лигада ҳеч қайси клуб бу даражада кўп пул сарфламади. Жамоа бу вақт ичида бешта мураббийни алмаштирди. Аммо натижаларни яхшилай олмади.
"Юнайтед" бош директори Эд Вудворд 2018 йили май ойидаги чораклик ҳисоботида ўйин даражаси жамоанинг тижорий муваффақиятига катта таъсир кўрсатмаслигини таъкидлаганди. Ва бу мутлақо ҳақиқат эди. 2013 йилда Премьер-лигада ғалаба қозонганидан кейин ўтган олти йил ичида клубнинг даромади икки баробарга ошиб, 800 миллион долларга етди.
Кучли иқтисодий ўсишни клубга бутун дунё бўйлаб милллионлаб мухлисларга эга эканлиги ёрдам берди. “Kantar Worldpanel” тадқиқотига кўра, 1,1 миллиард киши “Манчестер Юнайтед”ни қўллаб-қувватлайди. Яъни сайёрамизнинг ҳар етти одамидан бири клубга мухлислик қилади.
Манчестерликларнинг жорий йилнинг июнь ойида эълон қилинган йиллик молиявий ҳисоботида жиддий муаммолар кўрсатилган. "Юнайтед"нинг соф зарари 115,5 миллион фунтни ташкил этган, қарз эса 95,4 миллион фунтга ошган. Аммо бу трансферлар учун бюджетдан 33,6 миллион фунт стерлинг сарфлашга тўсқинлик қилмади. Шу билан бирга, “Манчестер Юнайтед” Премьер-лигада дивиденд тўлаётган ягона клуб бўлиб қолмоқда. Бундай умидсизлик динамикаси билан тежашни бошлаш мантиқан тўғри келади. Ўтган йили иш ҳақи фонди 384 миллион фунт стерлингни ташкил этди, бу олдинги йилга нисбатан 61,1 миллион фунт стерлингга кўп. Сумма лига тарихидаги энг юқори кўрсаткичга айланди.
Ҳатто 2020 йилда коронавирус пандемияси ҳам кўплаб имкониятларни чеклашга мажбур қилди. Бу Англиядаги энг катта стадион туфайли «Юнайтед»га бошқа клубларга қараганда кўпроқ таъсир қилди. “Манчестер Юнайтед” мавсумий чипталар сотувидан бир кечада 110 миллион фунт йўқотди. Бироқ 2019 йилда жамоа Чемпионлар лигасида мўъжизавий тарзда "ПСЖ"ни мағлуб этиб, турнирнинг чорак финалига йўл олганида еврокубоклардан тушган даромад 95 миллион еврони ташкил этди ва бу сумманинг деярли учдан бир қисми “Манчестер Юнайтед” Англия клублари орасида УЭФАнинг энг юқори коэффитсиентини келтирди. Жорий мавсумда эса "Юнайтед" Европа лигасида ўйнамоқда.
Бюджетдаги яна бир муҳим бўшлиқ ўртача трансфер сиёсати билан боғлиқлиги айтилмоқда. Сўнгги 10 йил ичида “Манчестер Юнайтед” янги келган футболчилар учун ақлдан озган сумма сарфлашди. Улар кўпинча сармоянинг бир қисмини ҳам оқлашмади. Умуман олганда, Пол Погба, Гарри Магуайр, Жейдон Санчо ва Ромелу Лукаку учун "Юнайтед" 362 миллион евро ишлатди. 2019-2020 йилги мавсумдаги энг йирик трансфер кампанияси ҳам (234,8 миллион евро) кутилган муваффақиятни келтирмади. Клуб нафақат футболчиларни сотиб олиш, балки сотиш борасида ҳам ёмон ҳолатда эканлиги ачинарли. Ўтган ўн йил ичида бундай фантастик харажатлар сўнг клуб фақат беш нафар футболчини сотишга эришди. Бу жуда ҳам ёмон натижа.
Бундай рақамлар билан “CIES Football Observatory” халқаро спорт тадқиқотлари маркази томонидан жорий йилнинг сентябрь ойида чоп этилган тадқиқот натижаларидан ҳам билиб олиш қийин эмас. Унга кўра, “Манчестер Юнайтед” футболчилар ва бошқа ходимлар билан янги шартномалар тузишда уларнинг бозор хизматлари нархидан 238 миллион фунт стерлинг кўп пул тўлаган. 4 миллиард фунт стерлингга баҳоланган клуб учун ҳам бу ақл бовар қилмайдиган исроф.
Эҳтимол, "Юнайтед" спорт директори билан трансфер ва стратегик хатоликлардан қочиши мумкин эди, аммо Вудворд буни ўзи ҳал қилишга қарор қилди. Бироқ у кучли ҳомийлар билан шартнома тузгандек муваффақият билан янги келганлар билан шартнома имзолай олмагани маълум бўлди. У клубга жаҳон бозори гиганти “Chevrolet”ни олиб келди ва бу етти йиллик шартнома клубга 559 миллион доллар олиб келди. Бу Европа футболидаги энг қиммат ҳомийлик шартномасига айланди. Бироқ натижалар пасайганлиги сабабли реклама берувчилар камайди. Ўтган йили клуб титул ҳомийларини ўзгартирди. ТеамВиевер билан 263 миллион долларга беш йиллик шартнома имзоланди.
"Юнайтед" ҳолатини қийинлаштирадиган яна иккита омил бор. Биринчиси, Британия фунт стерлингининг долларга нисбатан пасайиши, бу эса қарзларни 82 миллион фунт стерлингга оширди. Иккинчиси, мақомини йўқотган Криштиану Роналдунинг катта маоши. У ҳозирда бир мавсумда 20 миллион фунт маош олмоқда.
"Юнайтед"нинг иқтисодий аҳволи сезиларли даражада пасайиб кетган. Аммо клуб ҳамон бу ҳақиқатни тан олишни истамаяпти. Ютуқларнинг йўқлиги клубнинг машҳурлигини пасайтиради ва шу билан бирга даромадни ҳам туширади. Энди Фергюсоннинг қарашлари билан ҳаракат қилишнинг мутлақо иложи йўқ. Янги шонли ғалабалар ва ривожланиш стратегиясини қайта кўриб чиқиш зарур. Акс ҳолда, “Манчестер Юнайтед” қулашда давом этиши мумкин.
