Конфедерациялар ўртасида рақобат кучаймоқда
Уларнинг айримлари FIFА’га шикоят қилган.
Футбол бўйича жаҳон чемпионати бутун дунё интиқлик билан кутадиган спорт мусобақаси. Чунки, дунёнинг кўплаб давлатларидан терма жамоаларини қўллаб-қувватлаш учун мухлислар энг йирик турнирда иштирок этади. Жамоалар сони 32 тага кўтарилгани FIFА’ни қониқтирмоқда. Бироқ, баъзи конфедерациялар жамоаларнинг сони кўпайиб кетишидан норози бўлишмоқда.
Аввало, Африка бундан норози. Масалан, Камерун футбол федерацияси президенти Муҳаммад Ия шундай деди: “Жаҳон чемпионатига йўлланма олган Европанинг 13 жамоасининг ярми Африка термаларидан кучли эмас. Биз кўпроқ нарсага лойиқмиз!”.
Уни Гана футбол федерацияси раҳбари Квеси Нянтаки қўллаб-қувватлади: “Африка жамоаларининг турли турнирлардаги сўнгги ўйинларидан келиб чиқиб айтишимиз мумкинки, улар ҳақиқатан ҳам жаҳон чемпионатида кўпроқ квотага лойиқдир. Дарҳақиқат, FIFА чипталарни конфедерациялар ўртасида қанчалик адолатли тақсимлашини тушунмоқчиман. Айрим жамоалар жаҳон чемпионати савиясини пасайтирмоқда, ким эса аксинча”.
Натижалардан келиб чиқиб, шундай хулосага келиш мумкин. Яъни Осиёда жаҳон чемпионати учун ўринлар жуда кўп. Деярли 30% ҳолларда охирги етти турнирда гуруҳларнинг аутсайдерлари ушбу конфедерация вакиллари бўлган. Бироқ, Европада ҳам худди шундай аянчли статистика мавжуд. Бироқ, бир қитъанинг иккита конфедерацияси ўртасида фарқ бор. Осиёда 1998 йилдан буён жаҳон чемпионатларида қатнашган жамоаларнинг ярми (аниқроғи, ярмидан кўпи – 31 тадан 16 таси) гуруҳларда сўнгги ўринларни банд этган. Европада бу кўрсаткич бир неча баравар паст (97 тадан 16 таси). Кўриниб турибдики, UEFА бошқа конфедерациялардан фарқли ўлароқ, охирги ўринларнинг ҳаммасини ҳам юз фоиз эгаллаб ололмайди, чунки кўпинча Европанинг иккита жамоаси битта гуруҳга тушади. Аммо назарий жиҳатдан Европанинг аксарият жамоалари Осиё терма жамоалари каби ёмон ўйин кўрсатса, уларнинг даражасига салбий таъсир кўрсатган бўлади.
1998 йилги жаҳон чемпионатида Осиё қитъаси шарафини Эрон, Саудия Арабистони, Жанубий Корея ва Япония ҳимоя қилган. Сўнгги уч жамоа ўз гуруҳларида аутсайдер бўлишган. 2002 йилги жаҳон чемпионатида Япония, Жанубий Корея, Хитой, Саудия Арабистони ўйнаган. Хитой ва араблар муваффақиятсизликка учраган. 2006 йилги жаҳон чемпионатида Жанубий Корея, Эрон, Япония ва Саудия Арабистони иштирок этган. Ҳамда турнирда фақат корейслар тўртинчи бўлишмаган. Австралия (Океаниядан кўчиб ўтган), Япония, Жанубий Корея ва Шимолий Корея 2010 йилги жаҳон чемпионатида Осиё номидан қатнашган. Уларнинг тўртлигидаги энг ёмони Шимолий Кореяликлар эди. 2014 йилги жаҳон чемпионатида Осиёнинг барча вакиллари – Австралия, Япония, Эрон ва Жанубий Корея сўнгги ўринни эгаллади. ЖЧ-2018да Эрон, Япония, Саудия Арабистони, Жанубий Корея ва Австралия иштирок этди. Россияда фақат австралияликлар охирги ўринни эгаллашди. ЖЧ-2022да, гарчи турнир Осиёда ўтказилаётган бўлсада, икки жамоа — Қатар ва Саудия Арабистони тўртинчи ўринни эгаллади.
Африкада ҳам фахрланадиган ҳеч нарса йўқ. Аслида, мусобақаларнинг тўртдан бирида жамоалар энг ёмон кўрсаткич қайд этишди. Ушбу конфедерация жамоаларининг деярли 40 фоизи ўз муваффақиятсизликларини кўрсатди. Статистикага кўра, жаҳон чемпионатлари учун кўпроқ квота Жанубий Америкага берилиши керак. Негаки, 1998 йилдан бери ўтказилган еттита жаҳон чемпионатида қитъанинг битта жамоаси гуруҳда охирги ўринни эгаллаган. Бир қарашда, “КОНМEБОЛ” ҳар доим юқори ўринларни эгаллаган. Бу минтақадан эса мундиалда 10 та жамоа қатнашади. Лекин агар ушбу конфедерация ҳақиқатдан ҳам кучли ва рақобатбардош бўлса, унда нега унинг жамоалари жаҳон чемпионатидан четда қолиши керак?
Шунга қарамай, тарихда илк бор 48 та терма жамоа иштирок этадиган ЖЧ-2026да Осиёга кўпроқ квота беришилиши мумкин. Бу конфедерация вакиллари сони саккизтага кўпайтирилган. Жанубий Америка учун яна олтита кафолатланган жой бор. Қизиғи шундаки, “КОНКАКАФ” жамоалари атиги учта йўлланма учун курашади, чунки финал босқичида мезбон сифатида АҚШ, Канада ва Мексика иштирок этади.
Европадан 16 та жамоа сўнгги еттита мусобақада охирги ўринларни эгаллашган. Булар Сербия (уч марта), Полша (икки марта), Шотландия, Болгария, Словения, Исландия, Уэлс, Дания ва ҳатто Англия, Германия, Италия терма жамоалари. Шунингдек, Франция ҳам икки марта (2002, 2010) жаҳон чемпионатларининг гуруҳ босқичида охирги ўринни эгаллашган.
