Чемпионлар лигасининг яратилишига олиб келган ўйин
Европада футболида қандай ўзгаришлар юз бермоқда?
1987 йилда Марадона жамоаси мағлубиятга учраганидан сўнг UEFАга қилинган босим Европа футболидаги ўзгаришлар учун катализатор бўлди. Ҳозир тарих такрорланмоқда. Яқинда "Реал Мадрид" президенти Флорентино Перес яна Европа Суперлигасини бошлаш мавзусини кўтарди. Хабарларга кўра, Мадрид ҳомийси Англия клублари билан Суперлигага ўтишга тайёрлиги борасидаги музокаралар натижаларидан қатъий назар лойиҳани амалга оширишга тайёр. Европа Иттифоқи Адлия суди UEFА ва Суперлига ўртасидаги суд жараёнидаги қарорни эълон қилиши керак бўлган 21 декабрь яқинлашгани сари мавзу тобора қизғинлашиб бормоқда. Агар клубларга Европа футбол ассоциациялари иттифоқи шафелигида бўлмаган турнир ташкил қилиш имконияти берилса, Перес радикал ҳаракатларга тайёр.
29 ноябрь куни "Реал Мадрид" Чемпионлар лигаси гуруҳ босқичида "Наполи" билан учрашади, унинг президенти Аурелио Де Лаурентис Суперлигага қарши, бироқ UEFА жуда кўп пулларни чўнтагига солаётганига ишончи комил.
“Бизга еврокубокларни, хусусан, Чемпионлар лигасини ислоҳ қилиш керак. UEFАга ҳар мавсумда турнирлардан 800 миллион евро йиғишга рухсат бериш нотўғри - бу пуллар қаерга кетаётгани номаълум", - дея норозилик билдирган Дон Аурелио.
Баҳсда, биз билганимиздек, ҳақиқат туғилади ва тарих ўзини такрорлашга интилади. 1980-1990 йилларда, "Реал" ва "Наполи" ўртасидаги қарама-қаршиликдан сўнг, қандай қилиб Чемпионлар лигаси ташкил этилганини биласизми?
Пересдан олдинги "Реал Мадрид" раҳбари Рамон Мендоза ҳам UEFАга мухлислик қилмаган. 1987 йилнинг кузида у раҳбариятни "ақлдан озган қарори" учун танқид қилади. Мадрид клуби 1986/1987 йилги еврокубоклар доирасидаги "Бавария" билан ўйиндан сўнг UEFА томонидан қаттиқ тақиққа дуч келади. Мадриддаги "Наполи" билан ўйин ҳам шафқатсиз, можаролар ва провокацияларга бой бўлади. Неаполлик ҳужумчи Салваторе Баг ва унинг жамоадошларини мадридликлар қаттиқ ҳақорат қилади. Диего Марадонани бирданига учта рақиб қўриқлайди ва оёғига шафқатсизларча зарба беради. Натижада неаполликлар 0:2 ҳисобида мағлуб бўлган.
Ўйиндан сўнг энг катта норозилик "Милан" эгаси Силвио Берлускони томонидан бўлди, у Чемпионлар Кубогининг бу форматини "тарихий анахронизм" деб атади.
"Дунёнинг энг яхши жамоаларидан бири ва энг яхши футболчи Марадонанинг еврокубокларни шундай эрта тарк этгани даҳшатли. Бу турнирнинг жозибадорлигини сезиларли даражада пасайтиради”, - деган Берлускони.
Бир ой ўтгач, у худди шундай ҳис-туйғуларни бошдан кечирди, фақат бу сафар ўз жамоасига нисбатан - "Милан" UEFА кубогида "Эспанёл " билан икки ўйинлик қарама-қаршиликда имкониятни бой беради. Берлусконининг таъкидлашича, катта мухлислар ва катта даромадга эга бўлган юқори савиядаги клублар бир-бири билан рақобатлашишлари керак. Риторика Переснинг бугунги шиорларига жуда ўхшаш. Милан хўжайини форматлар билан биринчи бўлиб ишлаган: 1981 йилда у Миланда Мундиалито турнирига асос солган ва уни "Сан-Сиро"да "Милан", "Интер", "Ювентус" ва Уругвайнинг "Пенарол" клублари иштирокида ўтказган. Кейинчалик, турнир 1987 йилгача ҳар икки йилда бир марта ўтказиладиган бўлди. Йиллар давомида унда "ПСЖ", "Марсел", "Порту", "Барселона" ва Киевнинг "Динамо" клублари ҳам қатнашган.
Ушбу қоидани бузишга уриниш Италиянинг РАИ давлат телерадиокомпаниясининг спортни жонли эфирга узатиш монополиясини тугатишга тайёргарлик эди. Медиа-магнат Берлускони пуллик телевидениеда инқилоб қилди, бу А Cерияга узоқ вақт давомида бошқа Европа лигаларини ортда қолдириш ва 2000 йилларнинг ўрталарига қадар энг жозибали миллий клуб мусобақасига айланиш имконини берди. 1980 йиллар охирида Берлускони бошчилигидаги "Милан" кетма-кет икки марта (1988/1989 ва 1989/1990) Чемпионлар кубогини қўлга киритди, бироқ Силвио нафақат совринлар билан кифояланди – у даромадга бевосита таъсир кўрсатадиган бундан ҳам юқори сифатли томошани кўришни хоҳлади. 1990 йиллар бошида Милан раҳбари Мендоза билан учрашиб, келажакдаги катта турнирини муҳокама қилди. Унга ишчи ном берилди - Европа телевизион лигаси. Шундан сўнг, UEFА ўзгаришлар зарурлигини англади.
"1992-1993 йиллардаги Чемпионлар лигаси Берлускони ва бошқа йирик футболчилар томонидан олиб борилган меҳнат натижаси эди", - дейди ўша йиллардаги "Милан"нинг техник директори Умберто Гандини. “Гуруҳ босқичи контсепцияси жорий этилди, турнир кенгайтирилди, ўйинлар телерадиокомпаниялардан кўпроқ пул талаб қилинишини англатарди. Бундан ташқари, миллий чемпионатларда рақобат сезиларли даражада ошди.
1987 йилги "Наполи" - "Реал Мадрид" тўқнашуви туфайли, кейин эса ўз жамоасининг плей-офф баҳсидан эрта чиқиб кетганини кўрган Берлускони чемпионатни бугунгидек тасаввур қилди.
1990 йиллар бошида бўлгани каби, икки ярим йил аввал Суперлига таҳдиди сўнгги ўттиз йил ичида Чемпионлар лигаси форматидаги энг туб ўзгаришларни келтириб чиқарди. Келгуси мавсумдан бошлаб гуруҳ босқичида саккизта гуруҳда ҳозирги 32 та эмас, 36 та жамоа иштирок этади.
Европа суди ҳукмини кутиб, Перес ва бошқа йирик ўйинчилар Англия Премьер-лигаси ва Европа футболининг қолган қисми ўртасидаги тафовут бир кун келиб Чемпионлар лигасидаги рақобат мувозанатини бузиши мумкинлигидан хавотирда. Инглиз клублари қитъадаги бошқа клубларга қараганда анча кўп пул олади, шунинг учун ҳам марҳум Берлусконининг узоқ йиллик ҳамкори Адриано Галлиани бугунги кунда Премьер-лига ўз моҳиятига кўра аллақачон Суперлига деб ҳисоблайди.
"Премьер-лига клублари А Cериядагидан тўрт баробар кўп маош олади. Масалан, бизнинг «Монза» олий дивизионга чиққани учун 33 миллион евро олган, Премьер-лига даражасига чиққан Англия жамоаси эса 160 миллион евро олган. Қандай қилиб биз глобал иқтисодиётдаги бу тенденцияни тўхтата оламиз? 2021 йилда инглиз клублари Суперлигага қўшилишни мухлислар эътирози туфайли эмас, балки 4,5 миллиард фунт стерлингдан йўқотишдан қўрқишгани учун рад этишган, сўнгги икки йилда бу даромад 6 миллиард фунт стерлинггача ўсган. Клублар ўртасидаги Европа чемпионати бўлиши керак, лекин инглизларсиз".
Суперлига ҳуқуқини ҳимоя қилишга уриниб, Перес ва Галлиани УЭФАни футболда монополияга айланганликда айбламоқда. Агар суд топ-клублар томонида бўлса, унда жаҳон футболида ҳақиқий инқилоб юзага келади.
