Ўзбекистонда 1 июндан кўмир нархини давлат томонидан белгилаш амалиёти бекор қилинади

Шавкат Мирзиёев кўмир саноатида бозор механизмларини жорий этиш, ишлаб чиқариш ҳажмларини ошириш ва янги инвестиция лойиҳаларига оид тақдимот билан танишди. Бу ҳақда Президент матбуот хизмати хабар берди.

 

Тақдимотда қайд этилишича, кўмир иқтисодиёт тармоқлари, иссиқлик электр станциялари, ижтимоий муассасалар ҳамда аҳолини энергия билан таъминлашда муҳим манба ҳисобланади. Шу боис соҳада маҳсулот сифати, нархлар шаффофлиги, рақобат муҳити ва экологик талабларни таъминлаш масалалари долзарб экани таъкидланди.

 

Маълумотларга кўра, мустақилликнинг дастлабки 25 йилида кўмир қазиб чиқариш ҳажми ўртача 3,1 миллион тоннадан 4 миллион тоннагача ошган бўлса, сўнгги 9 йилда бу кўрсаткич 10 миллион тоннага етган. Келгуси куз-қиш мавсумида эса қазиб чиқариш ҳажмини 11 миллион тоннага етказиш режалаштирилмоқда.

 

Бугунги кунда кўмир қазиб чиқарувчи хусусий тадбиркорлар сони 18 тага етган. 2023–2025 йилларда улар томонидан геология-қидирув ишлари кенгайтирилиб, 2,4 миллион тонна кўмир қазиб чиқарилган ҳамда бу жараёнларга 117,2 миллион доллар хусусий инвестиция йўналтирилган. 

 

Шунингдек, Ангрен ва Шарғун кўмирларини аралаштириш ҳисобига иссиқлик электр станцияларига 1,5 миллион тонна импорт ўрнини босувчи маҳаллий кўмир етказиб берилгани билдирилди.

 

Тақдимот давомида кўмир нархларини шакллантиришни бозор тамойилларига ўтказиш масаласи кўриб чиқилди. Қайд этилишича, амалдаги маъмурий нарх белгилаш тизими ишлаб чиқарувчиларнинг молиявий барқарорлиги ҳамда янги инвестицияларни жалб қилиш имкониятларига салбий таъсир кўрсатмоқда.

 

Шу муносабат билан 2026 йил 1 июндан бошлаб кўмир нархларини давлат томонидан белгилаш амалиётини бекор қилиш ва кўмирни давлат томонидан тартибга солинадиган ижтимоий аҳамиятли стратегик товарлар рўйхатидан чиқариш таклиф қилинди. Натижада кўмир нархлари талаб ва таклиф асосида шаклланиб, маҳсулот истеъмолчиларга биржа савдолари орқали сотилади.

 

Янги тизим доирасида иссиқлик электр станциялари ва йирик истеъмолчилар кўмирни “таклиф сўрови” тартибида, ҳисобот давридаги ўртача биржа нархларида харид қилиши мумкин бўлади. Аҳоли ва бюджет муассасаларини кўмир билан таъминлаш учун эса алоҳида механизм жорий этилиши режалаштирилмоқда.

 

Унга кўра, кўмир қазиб чиқарувчилар маҳсулотни биржа савдоларидаги алоҳида савдо майдончаси орқали етказиб берувчи тадбиркорларга сотади. Етказиб берувчилар омборхонаси, техникалари ва солиқ рейтинги каби мезонлар асосида электрон тизим орқали танланади.

 

Республика бўйича аҳоли ва бюджет ташкилотларига етказиб бериладиган кўмир нархлари ўртасидаги тафовутни камайтириш мақсадида темир йўл орқали ташиш ягона тариф асосида амалга оширилади. 

 

Шунингдек, “Кўмир таъминот” МЧЖ фаолиятини тугатиш ҳамда ҳудудлардаги 96 та кўмир омбори ва техникаларни аукцион савдолари орқали сотиш режалаштирилмоқда.