Twitter Маскка қимматга тушмоқда

 

SpaceX’га асос солганидан бери 20 йил давомида Илон Маск инсоният фойдаси учун хизмат қилувчи инсон мавқеини сақлаб келган. Tesla ва  Starlink асосчиси шу пайтгача қувватнинг экологик манбалари, электр транспорт, фазони ўрганиш ва парвозлар уюштириш, арзон сунъий йўлдош интернети, келажак транспорт воситалари каби лойиҳаларни амалга ошириб келган ва бу хизматлари учун ҳатто 2021 йилда Time журналининг “Йил одами” мақомига сазовор бўлган.

 

Аммо Twitter савдоси билан боғлиқ можаро фонида Маскнинг обрўси тушиб бормоқда. АҚШ ОАВлари уни Дональд Трамп билан таққослаб, монопол ва консерваторликда айбламоқда.

 

“Twitter” можароси нимадан бошланди?

 

Илон Маск янги лавозимга келганда Twitter'нинг собиқ раҳбарлари кирдикорларини очиқлашни ваъда қилди, аммо “Twitter файллари” кутилганидек шов-шувли бўлиб чиқмади.

 

Ноябрь ойида Twitter ходимлари оммавий қисқартиришга ва меҳнат шароитининг ёмонашишига дуч келди. Янги раҳбар ваъда қилган янгилик — пуллик верификация (ҳақиқийлик белгиси)дан воз кечишга тўғри келди. Бунга фейк саҳифаларнинг жуда кўплиги сабаб бўлди. 

 

Бу хатолар қимматга тушди. Forbes нашрининг ёзишича, Eli Lilly and Company текин инсулин тарқатиши ҳақидаги ёлғон хабар ортидан компания акциялари 4 фоизга тушиб кетди. Бундан ташқари, Lockheed Martin ҳарбий-саноат корпорацияси, Apple ва Маскнинг ўзига тегишли бўлган Tesla ва SpaceX ҳам молиявий зарар кўрди.

 

Компания ходимлари ваҳимага тушган, иш ёмонлашиб бораётган бир пайтда Маск ўзининг миссияси сўз эркинлигини таъминлаш эканини такрорлаб чарчамади.

 

Бу борада асосий иш сифатида Илон Маск “Twitter файллари”ни очиқлашни танлади. Бу компания ходимларининг ички ёзишмалари бўлиб, уларда икки хил стандартлар ва цензура фош этилиши кутилган эди.

 

2 декабрь куни кутилган “сирлар” фош бўлиши бошланди

 

Ижтимоий тармоқ топ-менеджерлари томонидан 2020 йил октябрда юборилган хабарларда Twitter амалдаги президент оиласи ҳақидаги негатив хабарлар тарқалишини чеклагани муҳокама қилинган. Кейинчалик Дональд Трампнинг саҳифасини блоклаш, ўта ўнг публицистларни бошқариш ҳақида гап кетган.

 

“Очиқлашлар”ни кузатган журналистлар аҳамиятли деб ҳисобланган ҳужжатлар тармоққа чиқмаганидан норози бўлди. Эълон қилинганлари эса контекстдан юлиб олинган ва ўқиш қийин бўлган скриншотлар кўринишда эди.

 

12 декабрь куни The Wall Street Journal'нинг собиқ бош муҳаррири Джерард Бэйкер “Twitter файллари” шов-шувли ҳеч нарса бермаганини ёзди.

 

Vanity Fair журнали эса бу файллар Twitter ҳақида эмас, Илон Маск ҳақида кўпроқ маълумот берганини таъкидлади. Муаллифлар фикрича бу “очиқлаш” ижтимоий тармоқни қўлда бошқариш механизмини кўрасатиб берди ва Биргина одам саҳифаларни блоклар ёки блокдан очиш ҳақида қарор қабул қилишини акс эттирди. Washingto Post ҳам бу фикрга кўшилиб, Маскни иккиюзламачиликда айблади.

 

Сўз эркинлиги тарафдори бўлган “блокировкачи”

 

Ўзининг сўз эркинлиги ҳимоячиси эканини таъкидлаган Маск ёқтирмаган журналистлари саҳифасини блоклаб қўйишни бошлади.

 

Шу йилнинг декабрида “блокировка” ишлари бошлангач, жамоатчилик Маскнинг сўз эркинлиги ҳақидаги гапларини ўзига эслатишни бошлади. 20 ёшли Жек Суини можаролар марказида бўлди. У АҚШ фуқаро авиацияси федерал бошқармаси маълумотларидан фойдаланиб, миллиардернинг самолётларини кузатиб келган. Суини яратган ботлари Билл Гейтс, Жефф Безос, Владимир Путин ва бошқа машҳур шахсларнинг самолётларини кузатиб, улар учган ва қўнган пайтда автоматик эълон чиқарган.

 

Бир йил олдин Илон Маск Суинига мурожаат қилиб, 50 минг доллар эвазига ботини ўчириб ташлашни сўраган, аммо рад жавобини олган. Энди эса миллиардер ботни ўчириш билан бирга уни яратган талабани судга ҳам берди. Суинининг бошқа ботлари ҳам автоматик тарзда ўчирилди. Шундан сўнг Twitter реал вақтда геолокация кўрсатишга тақиқ қўйди.

 

Суини атрофидаги можарони ёритган журналистлар, жумладан, The New York Times'дан Райан Мак, CNN мухбири Дони ОʼСалливан,  Mashable ва The Washington Post ходимларининг саҳифалари блоклаб қўйилди.

 

Twitter Spaces овозли чатлари ўчириб қўйилгани журналистларга навбатдаги зарба бўлди. Айтилишича, Маскнинг бу қарорига аудиохоналардан бирида ОАВ ходимларининг блокланишини эшитиб қолгани сабаб бўлган. Муҳокамачилар тадбиркордан мухбирларни кузата туриб, сўз эркинлиги ҳақида қандай гапириш мумкинлиги сўралганда у “Агар доксинг билан шуғуллансангиз, блокка тушасиз”, деб бир неча марта такрорлаган ва чиқиб кетган. Бир неча соатдан сўнг овозли чат хизмати ишламай қолди.

 

Вазиятга БМТ аралашуви

 

БМТ бош котибининг глобал алоқалар бўйича ўринбосари Мелисса Флеминг Twitter'да Маскка “медиа эркинлиги ўйинчоқ эмас”лигини эслатиб қўйди.

 

Еврокомиссия раиси ўринбосари Вера Йоурова эса Twitter'га Рақамли хизматлар тўғрисидаги қонун доирасида санкциялар билан огоҳлантириш юборди.

 

Twitter ёпилиши мумкинми?

 

Ижтимоий тармоқ яшашда давом этиши мумкин, аммо уни катта ўзгаришлар кутмоқда. Илон Маск сиёсатидан норозилик ижтимоий тармоқдан кўплаб машҳурларнинг воз кечишига сабаб бўлди. Ноябрь ойи ўрталарида платформа фойдаланувчилари #RIPTwitter хештегини топга чиқарди. Улар шу хештег остида ижтимоий тармоқ билан видолашган.

 

Кузда Маск компания кунига 4 млн доллар йўқотаётганини эълон қилди. Молиявий аҳволини яхшилаш учун у Tesla'нинг қарийб 4 млрд долларлик акцияларини сотиб юборди. Бундан ташқари, Reuters хабарига кўра, Маск банкдан 44 млрд доллар қарз олган.

 

Forbes декабрь бошида платформа Маск келганидан бери 2 млрд доллар йўқотганини эълон қилди. Аммо муаллифлар агар платформага қатор янги хизматлар, жумладан, банк ўтказмалари қўшилса, Twitter кейинчалик ишлаб кетишга имкон топишини айтмоқда. Шунга қарамай, банкротлик сценарийси ҳам йўқ эмас. Илон Маск янги ходимлари билан биринчи учрашувидаёқ бу ҳақда огоҳлантирган эди.

 

“Маск Трампга айланиб қолмоқда”

 

Wired журнали бош муҳаррири Гидеон Личфилд “Илон Маскнинг Трамплашуви” сарлавҳали мақоласида АҚШнинг собиқ президенти ва Twitter'нинг янги соҳибини таққослаган.

 

Бу сафарги можаролар журналистга Трампнинг 2017 йилги инаугурациядан кейинги илк ойларини эслатган. Ўшанда журналистлар Оқ уйнинг янги эгасининг ижтимоий тармоқдаги хабарларига қандай баҳо беришни билмай қолган.

 

Постларнинг аксарияти популистик характерда бўлсада, муаллифнинг мансаби уларни шунчаки эътиборсиз қолдиришга йўл қўймас эди, аммо кейинчали Трампнинг Twitter'даги фаолияти ёритилмай қўйди.

 

Энди эса журналистлар Илон Маскнинг тўхтовсиз ахборот оқимига дуч келганда, ўша одатни ёдга олмоқда. Atlantic журнали миллиардернинг журналистларга бўлган бу муносабатини танқид қилиб чиқди. Шарҳловчи Эрик Левиц эса Маскнинг сиёсий қарашлари ўзгарганини бизнес билан боғламоқда.

 

2000 ва 2010 йиллар охирида Демократик партия электромобиллар ва яшил энергетикани қўллаб-қувватлагани Tesla фойдасига ишлаган. Аммо Маск тарафга отилган тошлар алоқалар ёмонлашишига олиб келди ва у сиёсий спектрда ўнгга ҳаракатланишни бошлади.

 

Левицнинг таъкидлашича, Дональд Трамп ҳам худди шундай вазиятни бошдан кечириб, сўллардан ўнглар тарафга ҳаракатланган.

 

Маскнинг демократик партия билан илк можароси коронавирус пандемияси даврида бошланди. 2020 йил мартида тадбиркор пандемия бир ойда чекинишини айтиб, қатъий карантин қоидаларига қарши чиқди. Аммо узоқ давом этган локдаун фонида Tesla'нинг Калифорниядаги заводи ёпилди. Маск ўшанда штат сиёсатини “фашизм№ деб атаб, авто ишлаб чиқарувчининг штаб-квартирасини Техасга кўчиришга тайёрлана бошлади. 2021 йилда кўчиб ўтгач, Маск Байден администрацияси билан чиқишмай қолди.

 

2022 йилда эса Маск демократларни “ажратиш ва нафрат партияси” деб атаб, улар билан алоқалари буткул узди. Ноябрь ойида Илон Маск кейинги президент сайловида республикачилар вакилини қўллаб-қувватлашини эълон қилди.

 

Шунингдек, Левиц сўнгги 2 йилда Маск ўта ўнг троллар услубини қўллаётганини таъкидлайди. Тадбиркор провокаторларнинг хабарларига фаол жавоб қайтаришни бошлаган. Бунинг устига Маск демократлар танқидига киришган.